مدیریت چالش­های پیش­رو در مسیر تولید پایدار و بهینه از میدان مشترک گازی پارس جنوبی

تأثیر غلظت سورفکتانت، نمک و pH بر روی تنش سطحی
دی ۱۰, ۱۳۹۶
تدوین استراتژی های سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت ایران
دی ۱۰, ۱۳۹۶

مدیریت چالش­های پیش­رو در مسیر تولید پایدار و بهینه از میدان مشترک گازی پارس جنوبی

چکیده

تحقق توسعه­ی­ پایدار و بهره­­برداری بهینه از میدان پارس جنوبی، با چالش­های عمده­ای از قبیل ضرورت تولید حداکثری با توجه به مشترک بودن میدان و حجم بیشتر بهره­برداری کشور قطر مدیریت منابع انسانی، تعمیر و نگهداری تجهیزات فرسوده و تأمین قطعات مورد نیاز سکوهای دریایی روبرو می­باشد. در این مقاله برخی از چالش­های موجود در مسیر توسعه­ی میدان مشترک گازی پارس جنوبی، شناسایی و مورد بحث قرار گرفته است. سپس تأثیر عملیات­ افزایش پتانسیل چاه­ها نظیر اسیدکاری بر بهبود فرآیند برداشت گاز از مخزن و استحصال حداکثری میعانات بررسی شده است. اسیدکاری به موقع چاه­ها، توجه به پایش پارامترهای مختلف مخزنی، تسریع در توسعه­ی فازهای مرزی با توجه به فضای رقابتی تولید در میدان گازی پارس جنوبی و احداث پالایشگاه آماده به­کار از مواردی است که در مدیریت چالش­های تولید از اهمیت برخوردارند. از جمله مواردی که در حوزه مدیریت منابع انسانی باید توجهی بیشتری به آنها معطوف گردد می­توان به افزایش مزایا و ارتقا محیط و شرایط کار در منطقه عملیاتی برای ایجاد انگیزه در جذب نیروهای متخصص و حفظ نیروهای مجرب در سازمان، اهتمام بر آموزش کاربردی نیروها و انتقال تجربه از نیروهای مجرب به نیروهای تازه­کار و مستندسازی دانش، بهبود وضعیت اسکان و ایمنی نیروهای بخش فراساحل، توجه به خانواده­ی نیروها به­منظور افزایش درک متقابل اشاره کرد. همچنین شناسایی تولیـدکنندگان خبره داخلی، نیازسنجی و حمـایت از پروژه­های پژوهشی و کشف استعدادهای موجود در رابطـه با به­کارگیری مهندسی معکوس در کنار آموزش و کسب مهارت­های لازم به­منظور خودکفایی بیشتر از جمله سیاست­هایی است که به­کارگیری آن سودمند به نظر می­رسد.

 

واژه­های کلیدی: میدان مشترک پارس جنوبی، تولید پایدار، چالش­های پیش­رو.

۱- مقدمه

میدان مشترک پارس جنوبی بزرگ­ترین میدان گازی جهان است که در مرز دریایی ایران و قـطر و در فاصله­ی ۱۰۰ کیلومتری از سواحل ایران قرار گرفته است. ذخیره­ی درجای قسمت ایرانی میدان بیش از ۱۹ میلیارد بشکه میعانات گازی و ۱۴ تریلیون متر مکعب گاز برآورد شده که این میزان معادل ۸ درصد از کل ذخایر گازی جهان می­باشد. توسعه پرشتاب میادین مشترک همواره از اولویت­های کشور بوده است. شکل ۱ موقعیت میدان گازی پارس جنوبی در خلیج فارس را نشان می­دهد. تحقـق توسعه­ و بهـره­­برداری بهینه از میدان پارس جنوبی، با چالش­های مختلفی از قبیل تولید حداکثری با توجه به مشترک بودن میدان، مدیریت منابع انسانی، تعمیر و نگهداری تجهیزات فرسوده و تأمین قطعات مورد نیاز سکوهای دریایی و کاهش توان تولیدی برخی از چـاه­های میدان پارس جنوبی روبرو می­باشد. تقابل با چالش­های موجود نیازمند ارائه­ی تصویری واضح از مسئله و ترسیم برنامه مدیریتی جامع و هدفمند در کلیه­ی رده­های سازمانی به ­منظور استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود در راستای نیل به اهداف توسعه­ای این میدان استراتژیک می­باشد. در ادامه چالش­های ذکر شده به تفصیل مـورد بررسی قرار گرفته و راهـکارهایی برای مواجهه با آنها ارائه می­گردد.

۲- مشترک بودن میدان

یکی از مهم­ترین مسائل در توسعه میادین مشترکی همچون میدان گازی پارس جنوبی، تولید حداکثری از مخزن با در نظر گرفتن شرایط رقیب بهره­بردار است. کشور قطر بهره­برداری و تولید از این میدان را از سال ۱۹۹۲ آغاز کرده است، در حالی­که در ایران بهره­برداری اولیه از میدان از سال ۲۰۰۱ شروع شده است.

۲-۱- اولویت توسعه فازهای مرزی

اگر چه تاکنون در توسعه­ی بخش ایرانی میدان پارس جنوبی تلاش­ها و پیشرفت­های فراوانی صورت گرفته؛ اما با توجه به مشترک بودن می­بایست به توسعه فازهای مرزی توجه خاص داشت. با توجه به اینکه کشور قطر بیشترین تمرکز خود را به روی نقاط مرزی معطوف داشته و سعی بر حداکثر بهره­برداری از این نواحی را دارد، اما ایران با توجه به محدودیت­های بین­المللی ایجاد شده در سال­های اخیر در این زمینه نتوانسته از توان حداکثری خود استفاده نماید.

شکل ۱: موقعیت میدان پارس جنوبی در خلیج فارس.

 

۲-۲-   کاهش توقف­های تولید

تعمیرات اساسی[۱] پالایشگاه بر ­اساس برنامه­ریزی­های مرسوم که توسط شرکت گاز صورت می­پذیرد، هر ساله در دستور کار قرار می­گیرد. این امر موجب آن می­گردد که زمان مفید زیادی از تولید به هدر رود. لازم به ذکر است که با توجه به مشترک بودن میدان، این توقف تولید که شامل تعمیرات اساسی کلیه پالایشگاه­های فاز­های تولیدی می­باشد خود عاملی بازدارنده در جهت تولید بیشینه از این میدان می­باشد. لذا به منظور رفع این مشکل پیشنهاد می­شود که با احداث یک پالایشگاه کوچک آماده به­کار[۲]، در زمان تعمیرات اساسی پالایشگاه مذکور جانشین پالایشگاه مورد تعمیر گردد.

یکی دیگر از عوامل توقف تولیـد، مربوط به زمانی می­شود که یکی از واحدهای پالایشگاهی بنا به­دلایل مختلف با مشکلی روبرو می­گردد و باعث بسته شدن اضطراری[۳] پالایشگاه می­شود. پیشنهادی که در این زمینه مطرح می­شود این است که با احداث خط لوله­های ۳۲ اینچی تمامی پالایشگاه­های تولیدی را به یکدیگر وصل کرد تا در مواقع اضطراری که موجب بسته شدن پالایشگاه می­گردد، خوراک ورودی به­صورت موقت وارد مدار ورودی پالایشگاه دیگری شود تا از هدر رفت سیال تولیدی و سوختن این ماده با ارزش در فلر­های پالایشگاه جلوگیری به­عمل آید.

۳- مدیریت نیروی انسانی

مشترک بودن میدان پارس جنوبی و از طرف دیگر واقع شدن آن در بخش فراساحل، باعث پیچیدگی و حساس شدن عملیات دریایی مورد نیاز برای توسعه و تولید این میدان شده است. همین مسئله مشکلات مربوط به جذب، آموزش و سازماندهی نیروی انسانی متخصص در بخش­های مختلف عملیات دریایی را دو چندان می­نماید.

کمبود نیروی انسانی متخصص در زمینه­ی کاری عملیات تولید دریایی یکی از مهم­ترین چالش­های پیش­رو در توسعه­ی میدان پارس جنوبی بوده و از سوی دیگر شرایط نامساعد زندگی و آب­و­هوایی در بخش ساحلی و فراساحلی از تمایل نیروهای متخصص برای جذب در منطقه کاسته است. با توجه به این شرایط، نیاز به ایجاد جاذبه و انگیزه در نیروهای کارآمد و متخصص برای به خدمت­گیری آنها در این حوزه­ی استراتژیک و رقابتی به شدت احساس می­شود. از جمله موارد انگیزشی می­توان به ایجاد شرایط کاری دوهفته – دوهفته برای کارکنان اقماری و ارائه تسهیلات مسکن برای کارکنان روزکار شاغل در این منطقه اشاره نمود. همچنین می­توان با توجه به شرایط نامساعد کار و زندگی نیروهای انسانی در این منطقه، با ارائه تسهیلات مخصوص کار در جنوب و منطقه پارس جنوبی سعی در جبران خدمت ایشان به نحو مطلوب­تری صورت پذیرد.

آموزش نیروهای جذب شده مطابق با نیازهای سازمان یکی دیگر از چالش­های اساسی پیش­روی سازمان است. تجربه محدود عملیاتی در توسعه­ی میادین گاز ترش فراساحلی، باعث کاهش سرعت کسب و انتقال تجربه و مستندسازی دانش مربوط به این حوزه شده است. لذا شرکت نفت و گاز پارس تلاش فراوانی را برای آموزش متخصصین حوزه­ی عملیات دریایی به­عمل آورده است. از جمله­ی این موارد می­توان به برگزاری دوره­های تخصصی در زمینه­ی عملیات دریایی و مخاطرات بخش فراساحل، ایجاد زمینه برای جذب نیروهای مجرب داخلی در این زمینه، تلاش برای انتقال تجربه در سلسله مراتب سازمانی و تلاش برای بومی­سازی تجربیات به­دست آمده از همکاری با پیمانکاران خارجی در منطقه اشاره کرد.

یکی از چالش­های اصلی در عملیات تولید دریایی شرایط طاقت­فرسای کار در بخش فراساحلی به­دلیل ماهیت کار در دریا و محدودیت­های ناشی از آن است. طراحی سکوهای دریایی فازهای اولیه به صورت بدون سرنشین[۴] مشکلی است که به محدودیت­های کار در دریا افزوده است. شایان ذکر است که به­رغم طراحی غیرمسکونی این سکوها، نیاز به حضـور نیروهای بهره­برداری و تعمیراتی در محل سکوها احساس گردیده و اتاقک­های مسکونی در طراحی ثانویه­ی این سکوها گنجانده شده است. اما به رغم این تدابیر، همچنان شرایط مطلوب زندگی در سکوها فراهم نشده است، لذا طراحی و اجرای سکوهای مسکونی در مجاورت سکوهای تولیدی ضروری به نظر می­رسد.

شرایط نامساعد عملیات دریایی و سختی پیش­بینی­ وضعیت آب وهوا و دریا در بازه­های طولانی، عملیات لجستیکی و جابجایی نیروها را با مشکلات بسیار جدی مواجه کرده است. لذا پایش پیوسته­ی وضعیت دریا و برنامه­ریزی انعطاف­پذیر در این زمینه، در راستای کاهش دغدغه­­ی نیروها، از اهمیت خاصی برخوردار است.

با توجه به اهمیت بالای مدیریت نیروی انسانی در هر سازمان، ضرورت برنامه­ریزی مدون و کارا برای مدیریت نیروهای متخصص در میدان گازی پارس جنوبی به اختصار مورد اشاره قرار گرفت. با توجه به این نکته که نیروی انسانی مهم­ترین سرمایه هر سازمان و در بعد کلان مهم­ترین سرمایه­ی ملی هر کشور است، ضرورت توجه بیشتر به دغدغه­ها و نیازهای این نیروها و خانواده­های ایشان همچنان باید در اولویت قرار گیرد، تا از ریزش نیروهای کارآمد و مجرب و به تبع آن هدررفت دانش و سرمایه­ی ملی جلوگیـری به­عمل آید.

۴- کاهش پتانسیل تولیدی چاه­ ها

نیل به تولید حداکثری در فازهای در حال تولید، منوط به افزایش، حفظ و یا حداقل جلوگیری از افت شدید پتانسیـل تولیـد چـاه­های موجود در میدان می­باشد. حفظ سطح تولید و یا جلوگیری از افت پتانسیل تولید چاه­ها، نیازمند پایش دقیق چاه و بررسی تغییرات پتانسیل تولیدی آن در طول دوره­ی زمانی تولید، به منظور شبیه­سازی رفتار چاه و یا آنالیز شرایط آن است.

برخی از خطوط لوله­ی سکوهای فازهای پارس جنوبی، به چندین پالایشگاه خشکی متصل می­باشد تا در مواقع توقف پالایشگاه یک فاز، تولید سکوی آن فاز به پالایشگاه فاز دیگر انتقال یابد و تولید گاز از سکو متوقف نگردد، لذا باید میزان جریان تولیدی هر چاه یا توجه به درصد بازشدن شیرکاهنده یا از طریق اندازه­گیری با جریان­سنج مشخص باشد تا بهره­بردار سکو بتواند متناسب با درخواست پالایشگاه خشکی میزان تولید را تغییر دهد چرا که اگر میزان تولید یک چاه کمتر از حداقل مجاز باشد باعث تجمع میعانات در داخل چاه و کاهش شدید پتانسیل چاه می­گردد و در مقابل افزایش تولید بیش از حداکثر مقدار مجاز نیز سبب افت فشار شدید مخزن در محدوده­ی دهانه چاه مورد نظر و آسیب به مخزن خواهد شد و همچنین احتمال صدمه به خطوط لوله­ و تجهیزات سطح­الارضی را افزایش می­دهد.

علاوه بر این جریان سیال تولیدی مخزن پارس جنوبی به­دلیل ماهیت سه­فازی، قابل اندازه­گیری توسط جریان­سنج­های معمولی نبوده و استفاده از جریان­سنج­های سه­فازی نیز به­دلیل دقت اندازه­گیری پایین روی چاه­های پارس جنوبی توصیه نمی­شود. لذا مهندسی بهره­برداری با انجام آزمایش­های سرچاهی به صورت دوره­ای ( هر شش ماه یک بار)، میزان تولید چاه­ها را برای مقادیر مختلف فشار­های سرچاهی به صورت ماهانه محاسبه نموده و در اختیار بهره­بردار سکو قرار می­دهد و با پایش اطلاعات دریافتی از گزارشات روزانه، در صورت افزایش و یا کاهش مقادیر فشارهای سرچاهی از مقادیر مجاز، بهره­بردار مستقر در سکو را جهت تنظیم مقادیر مجاز فشار و جریان مطلوب برای هر چاه یاری می­نماید.

۴-۱-  برنامه ­ریزی برای بهینه ­سازی تولید

تولید بهینه و صیانتی از مخـزن به معنای بالا بردن عمر برداشت از مخزن در کنـار به­دست آوردن منفعت اقتصـادی حداکثـری می­باشد. در این میان توجه به نسبت تولید میعانات گازی نسبت به گاز خشک تولیدی بسیار حائز اهمیت است. توضیح اینکه سیال مخزن گازی پارس جنوبی، در داخل زمین و تحت فشار بالای اعماق زمین، کاملاً تک­فاز بوده و به شکل گاز در داخل خلل و فرج سنگ­ها قرار دارد. اما به دلیل خصوصیات ویژه این سیال، در صورت افت فشار به اندازه کافی، مقداری از این سیال گازی شکل طبق فرآیند میعان معکوس به مایع تبدیل شده و عملاً سیال به دو فاز مایع و گاز تقسیم می­شود. ارزش این میعانات گازی در مقایسه با گاز خشک باقی­مانده بسیار بالا بوده و حتی بسیار با ارزش­تر از نفت خام می­باشد. بنابراین برای نیل به سود اقتصادی بالاتر، تولید حداکثری میعانات بسیار حائز اهمیت است.

اما با توجه به آنچه در بالا گفته شد، افت فشار غیر قابل اجتناب دهانه چاه در هنگام تولید، می­تواند شرایط را برای جدا شدن این میعانات در دهانه چاه و داخل مخزن فراهم آورند، جدای از ضرر اقتصادی ناشی از باقی­ماندن میعانات در مخزن و عدم تولید آنها، مساعد شدن شرایط برای ایجاد سدی از مایع در برابر تولید گاز در چاه و کشته شدن تدریجی چاه دور از انتظار نیست. لذا تنها توجـه به بالا بردن اسمی تولید، بدون در نظر گرفتن آسیب­های احتمالی به مخزن که نهایتاً منجر به پایین آمدن عمـر مخـزن می­گردد دور از نگاه تولید صیانتی از مخزن است. شکل ۲ مربوط به نسبت تولید میعانات گازی به گاز خشک برحسب کل گاز خشک تولیدی برای یک دوره زمانی مشخص می­باشد. شکل ۲ به وضوح نشان می­دهد که با افزایش میزان نرخ جریان گاز خشک و یا به عبارت دیگر افت فشار بیشتر دهانه چاه، نسبت تولید میعانات گازی کاهش می یابد. این امر به معنای جدا شدن میعانات گازی از گاز غنی است که نهایتاً منجر به عدم تولید این ماده با ارزش و باقی ماندن مقداری از آن در مخزن و دهانه چاه و آسیب جدی به مخزن خواهد شد. لذا برنامه ریزی جهت تولید صیانتی از مخزن و محاسبه فشار و نرخ جریان بهینه برای دستیابی به بالاترین میزان برداشت از مخزن و همچنین رسیدن به منفعت اقتصادی قابل توجه و عدم آسیب به مخزن بسیار ضروری است.

شکل ۲: کاهش نسبت تولید میعانات تثبیت نشده با افزایش نرخ تولید گاز خشک.

۴-۲- بهبود برداشت از مخزن

افزایش پتانسیـل تولیـد، با برنامه­ریزی و انجـام عملیـات­های مختلف نظیـر مشبک­کاری لایه­ها و اسیــدکـاری چاه­هــا ممکن می­گـردد. به ­طور کلی با تولید از یک میدان، فشار متوسط میدان کاهش پیدا می­کند و در نتیجه پتانسیل تولیدی میدان با کـاهش مواجه می­شود تا جایی­که دیگر قادر به تولید نباشد.

استراتژی تولیدی از هر میدان باید در راستای بیشینه­ سازی بازیافت نهایی و عمر مفید تولید میدان باشد. در میدان پارس جنوبی که یک میدان گاز میعانی می­باشد، با تولید از میدان، فشار متوسط کاهش پیدا می­کند. از طرفی با کاهش فشار، مقداری از میعانات گازی ارزشمنـد در مخزن تشکیل می­شوند، که با ایجاد آسیب سازندی در دهانه­ی چاه توان تولید یک چـاه را به شدت کاهش می­دهد. برای حل این معضل دو راهکار عملی وجود دارد: بازگردانی گاز خشک تولیدی به مخزن و اسیدکاری چاه­ها.

در سناریوی بازگردانی گاز خشک به مخزن، گاز غنی تولید شده از میدان تحت فرآیندهای جداسازی قرار می­گیرد و میعانات گازی آن به طور کامل جدا می­شود. سپس گاز خشک حاصل جهت فشار افزایی میدان مجدداً به میدان تزریق می­شود. این فشار افزایی هم باعث افزایش پتانسیل میدان می­شود و هم از تشکیل میعانات گازی در درون مخزن جلوگیری می­کند که مانع از هدر رفت این میعانات پر ارزش می­گردد. به­ علت نیاز مصرف داخلی به گاز خشک و تزریق آن به میدان­های نفتی مناطق دیگر، در حال حاضر امکان بازگردانی این گاز به مخزن پارس جنوبی وجود ندارد.

در چاه­های نفت و گاز به­علت آسیب­های وارد به سازند در منطقه­ی نزدیک به چاه، نفوذپذیری کاهش می­یابد از جمله این آسیب­ها نفوذ گل­ حفاری است که در هنگام حفاری با نفوذ در سازند ایجاد آسیب می­کنند. رسوبات مواد آلی و معدنی نظیر آسفالتین و واکس نیز از جمله این عوامل­اند. برای حل موضوع و افزایش تولید چاه باید به درمان و انگیزش سازندهای بهره­ده پرداخته شود. در همین راستا عملیات اسیدکاری جهت افزایش نفوذپذیری سنگ مخزن انجام می­گیرد. با رسوخ اسید در سنگ مخزن، یا از بین بردن ذراتی که باعث انسداد خلل و فرج موجود در سنگ گردیده­اند انجام گیرد. اسیدکاری سازند یکی از روش­های تحریک چاه جهت برطرف کردن آسیب­دیدگی سازند و افزایش بهره­دهی چاه­های نفت و گاز می­باشد. نمونه­های متعددی که از نتایج عملیات اسیدکاری در میادین هیدروکربوری گزارش شده است، نشان می­دهد که طراحی مناسب عملیات می­تواند نقش پررنگی در بازده عملیات و به تبع آن میزان افزایش بهره­دهی سازند داشته ­باشد. یک رویکرد منطقی که متضمن موفقیت عملیات تحریک چاه باشد باید شامل مراحل انتخاب چاه، شناسایی نوع و منشأ آسیب سازند، انتخاب روش انگیزش مناسب، طراحی و اجرای صحیح و در نهایت ارزیابی دقیق عملیات ­باشد. لذا اسیدکاری یک روش بسیار حائز اهمیت در افزایش پتانسیل چاه­ها می­باشد.

۵- موانع بالادستی تولید

در قسمت بالادستی و تجهیزات نیز تولید از چاه­های پارس جنوبی با مشکلات خاص خود روبروست. این مشکلات یا مربوط به وضـعیت چـاه بوده و یا مربوط به ابزار و ادوات سرچاهی و پایین دستی سکوهاست. ایمن بودن چاه برای تولید و کارکرد صحیح تجهیزات سکو از مواردی هستند که در بخش بالادستی همواره برای بهره­بردار مورد توجه بوده و بروز مشکل در هر مورد، مانعی برای تولید ایمن و پایدار از سکو محسوب می­شود. فشار غیرعادی فضای حلقوی[۵] چاه­ها و مشکلات مربوط به تجهیزات سکو از مهمترین مشکلاتی که در این زمینه می­توان به آنها اشاره کرد که در ادامه به توضیح هر یک از آنها پرداخته می­شود.

۵-۱- فشار غیرعادی فضای حلقوی چاه

فضای حلقوی چاه به لحاظ ماهیت سیال درون آن-که اغلب سیال تکمیل چاه است- و عدم ارتباط آن با منابع فشار سازندی- به علت ایزوله بودن آن- نباید دارای فشار بالایی باشد و تنها فشار قابل قبول در مورد فضای حلقوی، افزایش فشار آن به علت انبساط ناشی از تغییر دمای چاه است. فشار گـرفتن غیرعادی این فضا می­تواند شرایط ناایمنی برای تولید از چاه فراهم کند و باعث مچاله[۶] شدن لوله مغزی و اختلال در تولید از مخزن شود. لذا پایش تغییرات فشار فضای حلقوی چاه­های مـیدان پارس جنوبـی همواره توسط کارشناسان مهندسی بهره­برداری و تولید صورت می­گیرد.

پایش، شناسایی و کنترل فشار فضای حلقوی چاه­ها بر اساس روش­های استاندارد API صورت می­گیرد. تاکنون به کمک تست­های معرفی شده API، تعدادی از چاه­های میدان پارس جنوبی با فشار فضای حلقوی بالا شناسایی شده­اند که از این میان مشکل تعداد معدودی چاه، نفوذ گاز درون لوله مغزی به فضای حلقوی تشخیص داده شده است. چاه­هایی که مشکل نفوذ گاز به فضای حلقوی دارند در حالت ناایمن قرار دارند و تا رفع مشکل و ایمن شدن شرایط چاه می­بایست بسته شوند.

 

۵-۲- مشکلات تجهیزات سکو

اهمیت پایش و مانیتورینگ چاه­ها در بخش­های قبل تشریح گردید. عملکرد بهینه در این بخش خود مستلزم برخورداری از اطلاعاتی معتبر از پارامترهای تولیدی و انجام اندازه­گیری­ها با حداقل خطای ممکن می باشد و به همین دلیل نقش تعیین­کننده­ی تأمین و نگهداری تجهیزات لازم و به­ویژه مسئله­ی تعمیر و کالیبره نمودن ابزارهای اندازه­گیری بر­اساس استانداردهای موجود مطرح می­گردد. در این زمینه وضعیت فشار سنج­ها، دماسنج­ها و جریان سنج­های به­کار گرفته شده در اندازه­گیری میزان سیالات تولید شده با توجه به نقش تعیین کننده­ی آنها در دستیابی به تصویری واضح از وضعیت تولید و توان چاه، از درجه­ی اهمیت بالایی برخوردار بوده و گاهاً اشکالات ایجاد شده در این بخش، سیستم را با مشکلات بسیاری در پایش وضعیت چاه­ها مواجه کرده است. تنظیم ابزارهای اندازه­گیری باید طبق برگه اطلاعات[۷] طراحی دستگاه باشد و متغیرهایی که باید تنظیم شوند، ارتباط تنگاتنگی با خواص سیال جریانی دارند. با توجه به این که نوع سیال مخزن گازی پارس جنوبی، گاز میعانی می­باشد و خواص آن با مرور زمان تغییر می­کنند، بازبینی برگه اطلاعات طراحی جریان­سنج­ها و تأیید همخوانی داده­های موجود در آن با خواص کنونی سیال و همچنین با داده­هایی که در جریان­سنج تنظیم شده است، ضروری می­نماید. به عنوان نمونه در برخی فازها به دلیل فقدان برخی تجهیزات ویژه و جریان سنج­های مرسوم در دیگر فازها میزان تولید روزانه­ی سکوها بر اساس نتایج تست­های سر چاهی بدست آمده توسط تفکیک­گرهای تست محاسبه می­گردد، حال آنکه به علت مشکلات کالیبره نبودن یا عملکرد نادرست جریان­سنج­ها یا دیگر موارد عملیاتی، این تفکیک­گرها مدتی خارج از سرویس بوده و از چاه­های این فازها تست با اعتباری گرفته نشده است که این باعث گردیده که اعداد و ارقام تولیدی مربوط به این دو فاز با خطا همراه باشد. لذا بررسی مداوم این قبیل از مشکلات همواره در دستور کار واحدهای مهندسی بهره­برداری و فرآیند قرار گرفته است تا پس از انجام پروژه­های میدانی و – در صورت لزوم- انجام تغییرات و تعمیرات و تأمین قطعات مورد نیاز، از صحت داده های تولیدی اطمینان حاصل شده و این داده ها مبنای برنامه­ریزی­ها قرار گیرد. کارکرد صحیح تجهیـزات سکو، لازمه­ی پایداری تولید از سکوهـاست. مانند هر واحـد تولیـدی دیگـر، در سکوهـای بهره­برداری پارس جنوبی نیز، نیاز به نگهداری، تعمیر و در صورت نیاز تعویض قطعات وجود دارد.

۵-۲-۱- نگهداری تجهیزات

نگهداری، مهم­ترین اقدام در جهت حفظ کارکرد صحیح یک قطعه است و برای مجموعه بزرگی از ادوات و تجهیزات مانند یک سکوی بهره­برداری از اهمیت بالاتری برخوردار است. لذا در بخش­های عملیاتی برنامه­های مدون سالانه برای بازرسی، نگهداری و تعمیرات تـجهیزات وجود دارد که از جـمله آنها می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

بازرسی و تعمیرات اساسی سالانه سکوهای هر فاز: در واحدهای عملیاتی برنامه بازرسی و تعمیرات اساسی سالانه سکوها را در دستور کار خود قرار داده است. بدین منظور حدود ۱۰ تا ۱۵ روز در سال تولید از هر سکو متوقف می شود و نفرات واحد تعمیرات به بازرسی و در صورت نیاز تعمیرات ادوات و تجهیزات سکو می پردازند. این اقدام از آن لحاظ حائز اهمیت است که نوعی پیشگیری محسوب شده و از توقف­های ناخواسته در حین تولید جلوگیری می­کند. همچنین باید ذکر شود که این کار در فصول گرم سال انجام می­شود تا سکوها برای تأمین نیاز گاز کشور در فصول سرد آماده باشند. لازم به ذکر است که تعمیرات باید به منظور تعمیرات اساسی و مهمی می­باشد که نیاز به بسته شدن وجود دارد حال آنکه در تمامی طول سال کارهای پیشگیرانه دقیقاً طبق مدارک فنی هر تجهیز و توصیه سازنده انجام می­شود.

برنامه­های تعمیرات پیشگیرانه هر قطعه: برنامه تعمیـرات پیشگیرانه یا PPM از جمله کـارهای مهم در زمینه نگهداری قطعات می­باشد. به این منظور برای هر قطعه موجود روی سکو، یک دستورالعمل بازرسی دوره­­ای نوشته می­شود و در آن کلیه اقداماتی را که در بازرسی باید انجام شود، ذکر می­شود. دوره بازرسی هر قطعه می­تواند سه ماهه، شش ماهه و یک ساله باشد.

یکی از موارد مهمی که در امر نگهداری باید به آن تـوجه ­شود، بحث تنظیم قطعات ابزار دقیق است که در برنامه­های تعمیرات پیشگیرانه ادوات هر سکو گنجانده می­شود. اهمیت این کار در این است که داشتن اطلاعات صحیـح و قابل اطمـینان جـریان سیال در لولـه­­ها، یـک امـر مهـم در زمینه پـایش تولیــد و برنامه­ریزی­های آتی است.

۵-۲-۲- تعمیر قطعات معیوب

هر چند در بازرسی­ها و تعمیرات سالانه، ادوات بازبینی می­شوند اما ممکن است در حین تولید قطعه­ای معیوب شده و نیاز به تعمیر داشته باشد و این امکان در خود سکو به علت کم بودن فضا و امکانات فراهم نباشد. لذا به منظور تعمیر قطعه و جلوگیری از توقف بیش از حد تولید به­دلیل تعمیرات آن، کارگاهی در سکوی پشتیبانی میدان پارس جنوبی در نظر گرفته شده است. در صورتی که کارهای تعمیراتی لازم در سکوی پشتیبانی قابل انجام نباشد، قطعه به خشکی فرستاده می شود تا در کارگاه اقدامات لازم روی آن انجام شود. از آنجایی­که کارگاه با مسئول اصلی تعمیرات است، تجهیز کارگاه و داشتن ابزارهای لازم می­تواند به تولید پایدار کمک کند.

۵-۲-۳- تأمین قطعات یدکی مورد نیاز

تأمین قطعه یدکی یک ابزار معیوب فرآیندی است که نقشی مهم در کاهش توقف تولید دارد. بدین منظور تأمین قطعات یدکی ابزارها در وهله اول در مرحله ساخت و با بستن قراردادهای تأمین قطعه و پس از آن در حین تولید با خرید قطعات یدکی دنبال می شود. در شرایط کنونی و با اعمال فشارهای روز افزون بین­المللی، تأمین برخی قطعات با مشکل روبرو شده و برای رفع مشکل، سیاست تأمین از طریق شرکت­های داخلی و یا ساخت این قطعات در داخل کشور و ساخت به کمک مهندسی معکوس در جهت بومی سازی، در دستور کار قرار گرفته است.

 

۶- نتیجه­ گیری و پیشنهادات

در این مقاله برخی از چالش­های موجود در توسعه­ی میدان مشترک پارس جنوبی مورد بررسی قرار گرفت. سپس در مورد نقش عملیات­های افزایش پتانسیل چاه­ها نظیر اسیدکاری در کم شدن آسیب سازند و بالا بردن عمر برداشت صیانتی از مخزن در کنار استحصال حداکثری میعانات گازی بر روی چاه­های این میدان بحث گردید. پایش مستمر پارامترهای مختلف مخزنی و تولیدی به منظور بهینه سازی برداشت نهایی گاز و میعانات جهت نیل به هدف مهم تولید پایدار و حداکثری این سرمایه عظیم ملی می­باشد. تسریع در توسعه­ی فاز­های مرزی با توجه به فضای رقابتی تولید در میدان گازی پارس جنوبی و لزوم اتصال پالایشگاه­ها به یکدیگر در کنار احداث پالایشگاه آماده به­کار از دیگر مواردی است که در مدیریت چالش­های تولید بایستی مد نظر قرار گیرد. از مباحثی که در مبحث مدیریت منابع انسانی بیان گردید به منظور برخورداری از نیروی انسانی کارآمد و با انگیزه و پیرو آن پیشبرد اهداف سازمانی،  موارد ذیل را می­توان جمع­بندی نمود:

  1. افزایش مزایا و ارتقا محیط و شرایط کار در منطقه عملیاتی برای ایجاد انگیزه در جذب نیروهای متخصص و حفظ نیروهای مجرب در سازمان
  2. اهتمام بر آموزش کاربردی نیروها و انتقال تجربه از نیروهای مجرب به نیروهای تازه­کار و مستندسازی دانش
  3. بهبود وضعیت اسکان و ایمنی نیروهای بخش فراساحلی
  4. توجه به خانواده­ی نیروها به­منظور افزایش درک متقابل

 

همچنین شناسایی تولیـدکنندگان خبره داخلی، نیازسنجی و حمـایت از پروژه­های پژوهشی و کشف استعدادهای موجود در رابطـه با به­کارگیری مهندسی معکوس در کنار آموزش و کسب مهارت­های لازم به­منظور خودکفایی بیشتر از جمله سیاست­هایی است که به­کارگیری آن سودمند به نظر می­رسد.

 

محمد شیدایی ­مهر، حمید رضازادگان، عرفان محمدی

 

منابع

  1. Nathan Miller, Hadi Nasrabad “On Application of Horizontal Wells to Reduce Condensate Blockage in Gas Condensate Reservoirs”, Texas A&M University-Qatar, International Oil and Gas Conference and Exhibition in China, 8-10 June 2010, Beijing, China.
  2. وحید دخانی، بهره­برداری قطر از میدان گنبد شمالی مشترک با میدان گازی پارس جنوبی، نشریۀ اکتشاف و تولید، شمارۀ ۶۴، دی ۸۸٫
  3. علیرضا منتهایی، مزیت استراتژیک ایران؛ توسعه میادین مشترک، نشریۀ اکتشاف و تولید، شمارۀ ۷۶، بهمن ۸۹٫
  4. رضا عاقبتی، میادین مشترک، اولویت و رویکرد جدی شرکت ملی نفت ایران، نشریۀ اکتشاف و تولید، شمارۀ ۶۰، بهمن ۸۸٫
  5. http://www.pogc.ir/

[۱] Overhaul

[۲] Standby

[۳] Emergency Shut Down

[۴] Unmanned

[۵] Annulus

[۶] Collapse

[۷] Data Sheet

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *