مطالعه و بررسی مصرف انواع سوخت های فسیلی در کشور با بهره گیری از فن آوری GIS

هزینه های هنگفت خوردگی و لزوم کنترل آن در صنعت نفت
دی ۱۰, ۱۳۹۶
تزریق کربن دی اکسید به منظور افزایش بهره وری در مخازن خاورمیانه و آمریکا
دی ۱۰, ۱۳۹۶

مطالعه و بررسی مصرف انواع سوخت های فسیلی در کشور با بهره گیری از فن آوری GIS

چکیده

مهم­ترین منابع تولید انرژی در جهان سوخت­های فسیلی می­باشد. تجدید­پذیری بسیار طولانی این سوخت­ها همواره انسان را به استفاده درست و صحیح از آن‌ها انداخته است. با بالا رفتن میزان مصرف این سوخت ها ضرورت استفاده برنامه­ریزی شده از این سوخت­های که متناسب با اقلیم در هر منطقه باشد ضروری می­باشد.در این مقاله با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی اطلاعات مربوط به میزان مصرف گاز مایع، گاز طبیعی و نفت سفید در طی سال­های ۷۵ تا ۸۷ در تمامی استان­های کشور و همچنین میانگین دما در طی یک دوره ۱۳ ساله وارد گردیده و نقشه­های هر یک تهیه شده است و در ادامه هر یک از نقشه­ها را وزن­دهی نموده و با تلفیق لایه­ها نتایج بدست آمده است که نشان می دهد استان مرکزی با دمای میانگین سالانه ۶۲/۱۵ که بیشترین میزان مصرف به ازای هر نفر و  ۳۱۷/۱۶۰۲ متر مکعب در سال دارا بوده است و در رتبه­ دوم و سوم پر­مصرف­­ترین استان­های کشور تهران و اصفهان می باشد و کمترین میزان مصرف به ازای هر نفر و بنا بر میانگین دمای سالانه در استان­های هرمزگان (۰۹۵/۰ متر مکعب)، بوشهر (۰۱/۱۲ متر مکعب) و خوزستان دیده می­شود.

کلمات کلیدی: میانگین دمای سالانه، سوخت­های فسیلی، GIS.

۱-            مقدمه

انرژی یکی از مهم‌ترین عوامل تولید در هر کشور است و به عنوان یکی از کالاها و خدمات مورد نیاز در مصرف نهایی از نظر اقتصادی دارای اثرات قابل توجهی است. بخش انرژی زیربنای اصلی توسعه است.

کشور ایران از منابع فراوان انرژی برخوردار است و پس از ۱۹۱۳میلادی به عنوان یکی از صادر کننده‌های اصلی نفت بوده است. با توجه به اینکه در میان دو منبع بزرگ انرژی جهان (دریای خزر و خلیج فارس) قرار دارد، از جایگاه ویژه‌ای در سطح بین‌المللی برخوردار است. از موارد اهمیت این است که ایران جزءو دو کشوری است که به طور مستقیم، نفت و گاز استحصال شده از منبع عظیم دریای خزر را صادر می کند. ایران ۱۰٪ منابع کشف شده نفت جهان را دارا است. ایران بجزء منابع متمرکز نفت در سواحل خلیج فارس دارای منابعی نیز در شمال کشور است و با دارا بودن ۱۵٪ از کل منابع گاز جهان دومین کشور دارنده منابع گاز طبیعی است که بیشتر این گاز در مصارف خانگی به مصرف می‌رسد. در افق ۲۰ ساله برنامه جامع تولید و مصرف نفت و گاز طبیعی در ایران پیش­بینی می‌گردد، ذخایر گازی اثبات شده ایران در سال ۱۴۰۳ به ۱۹ تریلیون و ۴۴۰ میلیارد متر مکعب برسد. هم اکنون ایران با ۱۱۵ میلیارد متر مکعب تولید گاز طبیعی در سال پس از روسیه، آمریکا و کانادا چهارمین تولیدکننده گاز طبیعی جهان است و در میان کشورهای خاورمیانه ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز طبیعی است. در میان این کشورهای عربستان سعودی با ۷۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیون مترمکعب در سال و قطر با ۵/۴۹ میلیارد مترمکعب پس از ایران قرار دارند. رشد مصرف گاز طبیعی در ایران در طی دهه اخیر همواره بیش از رشد مصرف جهانی گاز بوده است، به طوری که مصرف آن در طی دهه ۸۰- ۱۳۷۰ از متوسط رشد سالانه به میزان ۱۲ درصد و مصرف جهانی گاز در این دوره تنها دارای رشد سالانه­ای به میزان ۸/۱ درصد بوده است. در طی سال‌های اخیر با افزایش جمعیت، توسعه ساخت­و­‌ساز و تقاضای انرژی به سرعت رو به افزایش گذاشته است. از این‌رو برای پاسخ به این تقاضا و استفاده بهینه از انرژی با توجه به اقلیم نیاز به اطلاعات هواشناسی برای کارآمد کردن مصرف انرژی بیش از پیش احساس می‌شود.

یکی از اصول اساسی در طراحی ساختمان و معماری همساز با اقلیم، در نظر گرفتن پارامترهای هواشناسی در هنگام طراحی است. بدون اطلاعات صحیح و دقیق هواشناسی، امکان طراحی مؤثر و کارآمد سرویس‌های مختلف ساختمان وجود نداشته و نمی‌توان میزان بهره‌وری از انرژی را پیش‌بینی کرد.

از آنجا که هدف از بررسی و تحلیل میزان مصرف انرژی کاستن نابرابری­های موجود در سطح استان­ها، افزایش توان و بهره‌مندی از منابع طبیعی خدادادی و توان­های محیطی است و مقدمه­ ای جهت افزایش سطح توسعه و بهره­مندی بیشتر از رفاه پیشرفت و استفاده بهینه انرژی در کشور است. بنابراین می­تواند سهم به سزایی در افزایش مطلوبیت سطح زندگی جامعه در کلیه نواحی کشور داشته باشد.

بنابراین اهداف نهایی این مقاله به قرار زیر است:

  • مشخص نمودن میزان مصرف انرژی موجود در سطح کشور.
  • مقایسه نمودن میزان مصرف انرژی در کشور.
  • ارائه راهکارهای جهت افزایش بهره­وری و استفاده بهینه از مصرف انرژی و توان­های محیطی در استان­های مختلف کشور.

با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی می­توان مصرف سوخت­های فسیلی با دما در استان­های کشور را مشخص نمود. امروزه مشخص گردیده که اداره امور یک کشور با ابزارهای سنتی غیر ممکن است. اهمیت استفاده از مدل­های علمی مانند سیستم اطلاعات جغرافیایی در برنامه­ریزی­ها به خصوص با افزایش مخاطرات طبیعی و انسانی و افزایش داده­ها برای مدیریت کلان و خرد مشخص است.

بررسی­ها نشان می­دهد که منابع علمی بسیاری در خصوص رابطه میزان مصرف سوخت­های فسیلی با دما با استفاده از GIS در سطح دنیا وجود دارد، اما این موضوع در ایران هنوز انجام نشده است. هوردسکی، ۱۳۹۱، در دانشنامه بهینه­سازی مصرف انرژی به بررسی و ارائه راهکارهایی برای مصرف بهینه انرژی پرداخته به طوری که عنوان می­دارد که دما فقط یکی از پارامترهای تعیین کننده آسایش است. پارامترهای دیگر عبارتند از رطوبت، جریان هوا، فعالیت و لباس در صورتی که ما از مقدار متداول پایین­تر باشد، با جلوگیری از جریان هوا می­توان آسایش را حفظ کرد و با استفاده از دستگاه رطوبت­زن می­توان رطوبت هوا را افزایش داد. سطوح سرد را باید پوشاند، زیرا بدن­های گرم به پنجره­های سرد و گرم می­تابانند. پوشاندن پنجره­های با عایق­های متحرک، اتلاف گرما از اتاق را کاهش و تراز آسایش اتاق را افزایش می­دهد.

فاتحی­فر و همکاران، ۱۳۹۱، در مقاله با عنوان ارائه راهکارهایی برای صرفه­جویی در مصرف انرژی، که در آن به این موارد اشاره می­کنند: ۱- استفاده از تکنولوژی‌های جدید و مواد اولیه بهتر و سازگار با محیط زیست؛ ۲- استفاده بهینه از مواد و بازیابی آن‌ها در صنایع مختلف؛ ۳- بهینه­سازی واحدهای صنعتی و تولیدی؛ ۴- بالا نگه‌داشتن قیمت انرژی؛ ۵- یافتن کاربردهای جدید برای موادی که به وفور یافته می­شوند و فعلاً کم‌مصرف هستند؛ ۶- استفاده از انرژی‌های نو و تجدید پذیر؛ ۷- آموزش مصرف انرژی به افراد از طریق رسانه‌های ارتباط جمعی؛ ۸- توسعه فرهنگ عامه مردم در جهت مصرف کمتر و بهینه از انرژی.

گاز طبیعی: گاز طبیعی شکلی از هیدروکربن طبیعی است. هیدروکربن‌ها مخلوط ارگانیکی از کربن و هیدروژن هستند که نفت خام، گاز طبیعی و ذغال سنگ را شامل می‌شوند. گاز طبیعی اولیه (قبل از فراورش) دارای متان و احتمالاً شامل مقادیری اتان، پروپان، و پنتان اســـــت که عموماً «به آن‌ها گاز طبیعی مایع NGL گفته می‌شود». گاز طبیعی ممکن است دارای عناصر فاقد انرژی مانند نیتروژن، اکسید کربن، سولفید هیدروژن و آب باشد. قبل از آنکه گاز طبیعی به بازارهای مصرف فرستاده شود، NGL ها و عناصر فاقد انرژی در جریان فراورش از یکدیگر تفکیک می‌شوند. گاز طبیعی در خلل­و­فرج لایه­های رسوبی در اعماق زیر زمین و آقیانوس‌ها دیده می‌شود. به آن بخش از لایه­های رسوبی که دارای گاز طبیعی هستند؛ مخازن، میادین یا حوضچه­های گازی گفته می‌شود. گاز طبیعی چنانچه در فشار اتمسفر تا دمای ºF 260- سرد شود، به حالت مایع تبدیل می‌شود. LNG شامل بیش از ۹۵ درصد متان و درصد کمی اتان و پروپان و سایر هیدروکربن‌های سنگین‌تر است. سایر ترکیبات و ناخالصی‌های گاز طبیعی مانند اکسیژن، آب، گازکربنیک و ترکیبات گوگردی طی فرآیند سرد کردن از گاز طبیعی جدا شده و گاز طبیعی در حالت مایع بدست می‌آید.

نفت سفید برشی از نفت خام است که حدود نقطه جوش آن ۱۸۰ الی ۲۷۵ درجه سانتی‌گراد و دانسیته آن ۷۸۰/۰ می‌باشد. قسمت اعظم نفت سفید شامل هیدروکربن‌هایی است که مولکول آن‌ها دارای ۱۱ تا ۱۵ اتم کربن است. نفت سفید یا نفت چراغ که در ایران به طور معمول نفت می‌نامند، مایعی بی‌رنگ و کمی سنگین‌تر از بنزین است که بوی مخصوص آن پس از تبخیر شدن از بین می‌رود. نفت سفید از آغاز پیدایش صنعت نفت تا ۵۰ سال، مهم‌ترین فراورده نفتی بود.

۲-   تقسیمات اقلیمی کشور

کشور ما با قرار گرفتن میان ۲۵ و ۴۰ درجه عرض جغرافیایی شمالی، در منطقه گرم قرار دارد و از نظر ارتفاع فلات مرتفعی است که مجموع سطوحی از آن که ارتفاعشان از سطح دریا کمتر از ۴۷۵ متر است، درصد بسیار کمی از سطح کل کشور را تشکیل می‌دهند.

با وجودیکه ایران دارای دو حوزه بزرگ آب (دریای خزر و خلیج فارس) است، به دلیل وجود رشته کوه­های البرز و زاگرس و نحوه قرارگیری آن‌ها، اثرات این دو حوزه محدود به نواحی بسیار نزدیک به آن‌ها است و این حوزه‌ها، به ندرت اثری در تعدیل درجه حرارت قسمت‌های داخلی دارند. بی تردید در کشور کوهستانی ایران هیچ­گاه دو نقطه از نظر اقلیمی مانند یکدیگر نیستند. با این حال، بهترین روش برای دستیابی به پایه­ای به منظور تعیین مناطق اقلیمی کشور، همان اصول کوپن است که ناگزیر باید از آن پیروی کرد. ولی تقسیم­بندی کوپن با کمی تغییر و با توجه به عوارض جغرافیایی کشور به شرح زیر قابل پذیرش است:

  1. اقلیم معتدل و مرطوب (سواحل جنوبی دریای خزر)
  2. اقلیم سرد (کوهستان‌های غربی)
  3. اقلیم گرم خشک (فلات مرکزی)
  4. اقلیم گرم و مرطوب (سواحل جنوبی)
  5. اقلیم معتدل و مرطوب (سواحل جنوبی دریای خزر)

دمای نرمال ۱۸ درجه را ایده­آل­ترین دما لحاظ کرده و دماهای دیگر با توجه به بالا و پایین بودن این دما وزن­دهی­ شده­اند. در مرحله بعد میزان مصرف هر استان را به جمعیت آن تقسیم کرده تا میزان مصرف هر استان به ازای هر نفر مشخص گردد و در آخر نقشه تهیه شده از مرحله قبل را با نقشه میانگین دمای سالانه تلفیق کرده تا مشخص شود میزان مصرف استان­ها با توجه به دمای سالانه آن‌ها چگونه است.

برای شناسایی میزان مصرف انرژی در سطح کشور نیاز به تولید نقشه­ها و وزن­دهی مناسب به آن‌ها و نرمال­سازی  با استفاده از مدل هم­پوشانی ریاضی است به این منظور ابتدا با استفاده از نقشه دما، میزان مصرف گاز مایع، گاز طبیعی، نفت سفید و رابطه­ای که این‌ها با جمعیت هر استان دارد لحاظ شده که در زیر (شکل ۱) آمده است.

 
شکل ۱: نقشه هم دمای میانگین دمای سالانه در کشور.

در شکل ۱ و در نقشه هم دمای میانگین سالانه کشور در طی یک دوره ۱۳ ساله کمترین میانگین دمای سالانه را اردبیل، شمال تهران (فیروزکوه)، کردستان، شمال همدان و چهار و محال بختیاری (کوهرنگ) با میانگین بین ۲۱/۷ تا ۵/۱۰ درجه داشته­اندو در رتبه بعدی آذربایجان شرقی، غربی، زنجان، چهار محال و بختیاری، مرکزی، همدان، قسمت­های شمالی استان خراسان رضوی و خراسان شمالی، جنوب استان اصفهان و شمال استان فارس، قسمت­های شرقی استان کرمانشاه و شمال لرستان که میانگین دمای سالانه آن‌ها بین ۱۵/۱۳ – ۵/۱۰ درجه می­باشد قرار دارند. بیشترین میانگین دمای سالانه در سیستان و بلوچستان، هرمزگان، خوزستان و بوشهر با میانگین دمای سالانه بین ۰۴/۲۹ – ۳۹/۲۶ درجه می­باشد.

 
شکل ۲: نقشه میزان مصرف خانگی گاز طبیعی در کشور.

همان­گونه که در شکل شماره ۲ نشان داده شده است، بیشترین میزان مصرف خانگی گاز طبیعی در استان تهران و به میزان ۸/۱۱۲۰۴ میلیون متر مکعب در سال بوده و در رتبه بعدی استان اصفهان با میزان مصرف ۵/۳۷۵۸ میلیون متر مکعب در سال می­باشد و رتبه بعدی خراسان رضوی با میزان ۳۰۱۰ میلیون متر مکعب در سال و رتبه­های بعدی را استان­های خوزستان و فارس دارا می­باشند. کمترین میزان مصرف خانگی گاز طبیعی در استان­های سیستان و بلوچستان و هرمزگان دیده می­شود (هنوز گاز رسانی به این استان­های انجام نگرفته است). در بین استان­های گاز رسانی شده کمترین میزان مصرف در استان خراسان جنوبی به میزان ۵/۹ میلیون متر مکعب در سال دیده می­شود. در رتبه­ بعدی استان بوشهر به میزان ۳/۱۰ میلیون متر مکعب در سال می­باشد، در رتبه‌های بعدی به ترتیب استان­های ایلام، کهگیلویه و بویراحمد، خراسان شمالی، سمنان، خوزستان و زنجان دیده می­شود.

 
شکل ۳: نقشه مصرف نفت خانگی در کشور.

بیشترین مصرف خانگی نفت سفید در استان آذربایجان غربی با میزان ۸۷۴۶۱۷ متر مکعب در سال دیده می­شود. در رتبه بعدی استان خراسان رضوی به میزان ۵۱۹۱۱۴ متر مکعب در سال قابل مشاهده می­باشد. و بعد از این دو استان، به ترتیب استان­های اصفهان، کردستان، مازندران و گیلان قابل مشاهده است. کمترین میزان مصرف خانگی نفت سفید در استان هرمزگان به میزان ۱۷۹۳۶ متر مکعب در سال می­باشد و در رتبه بعدی استان قم به میزان ۲۲۵۴۳ متر مکعب در سال دیده می­شود و در رتبه‌های بعدی به ترتیب استان­های بوشهر، سمنان، کهگلیولیه و بویراحمد، خوزستان و چهارمحال و بختیاری قرا گرفته­اند.

 
شکل ۴: نقشه مصرف خانگی گاز مایع در کشور.

بنا بر شکل ۴ رتبه نخست میزان مصرف خانگی گاز مایع را استان تهران با میزان ۹۰۸/۴۴۸۲۷۷ متر مکعب در سال دارا می­باشد و در رتبه دوم استان خوزستان با مصرف ۹۷/۳۱۲۹۵۷ متر مکعب در سال قرار گرفته است و در رتبه بعدی استان یزد با میزان مصرف ۵۸/۲۶۰۶۰۸ متر مکعب در سال بوده و استان­های فارس، سیستان و بلوچستان، اصفهان، خراسان رضوی و آذربایجان قرار گرفته­اند.

کمترین میزان مصرف را استان کهگیلویه و بویراحمد با میزان ۵۳۵/۱۸۵۸۶ متر مکعب در سال دارا بوده و رتبه دوم را استان خراسان شمالی با میزان ۱۶/۲۰۵۳۶ متر مکعب در سال قرار گرفته است، پشت سر این‌ها استان سمنان با میزان مصرفی برابر ۰۶۳/۲۳۰۱۳ متر مکعب در سال بوده و استان­های قم، زنجان، چهارمحال و بختیاری و قزوین قرا گرفته­اند.

 
شکل ۵: جمعیت استان­های کشور.

همان­گون که در نقشه شماره ۵ آمده است جمعیت در سطح استان­های کشور را نشان می­دهد که استان تهران با بیش از ۱۳ میلیون نفر بیشترین استان در سطح کشور می­باشد و در رده بعدی استان خراسان رضوی و در رتبه سوم استان اصفهان قرار گرفته است و استان ایلام با ۵۳۰۴۶۴ نفر کمترین جمعیت در کشور و در رتبه بعدی استان سمنان با جمعیت ۵۷۰۸۳۵ نفر قرار گرفته است و در رتبه­های بعدی استان­های خراسان جنوبی، مرکزی و کهگیلویه و بویراحمد قرار گرفته­اند.

 
شکل ۶: رتبه ­بندی میزان مصرف انرژی با توجه به تمامی پارامترها.

 

همان‌گونه که در شکل شماره ۶ نشان داده شده است میزان مصرف انرژی گاز مایع، طبیعی و نفت سفید سالانه در بخش خانگی و به ازای هر نفر در استان و با توجه به میانگین دمای سالانه هر استان در سطح کشور آمده است.

استان مرکزی با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۹۴۳/۹۶۶۱۵۱۱۸۴ متر مکعب در سال و با جمعیت ۶۰۲۹۷۱ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۳۱۷/۱۶۰۲ متر مکعب در سال بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۶۲/۱۵ درجه سانتی­گراد در سال می­باشد و دمای خوبی است، اولین استان پر مصرف کشور می­باشد.

استان تهران با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۱۱۲۰۵۵۳۷۷۱۴ متر مکعب در سال و با جمعیت ۱۳۲۸۱۸۵۸ میلیون نفر استان تهران (آمار استان البرز نیز با تهران آمده است) که به ازای هر نفر ۶۷/۸۴۳ متر مکعب انرژی در سال مصرف می­کند، این میزان مصرف انرژی در شرایط است که میانگین دمای سالانه استان تهران برابر ۱۵ درجه سانتی­گراد که میانگین دمای نسبتاً مناسبی می­باشد که دومین استان پر مصرف کشور می­باشد.

استان اصفهان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۷۸/۳۷۵۸۸۷۸۸۷۸ متر مکعب در سال و جمعیت در سال ۱۳۸۵ برابر ۴۴۹۹۳۲۷ میلیون نفر که میزان مصرفی به ازای هر نفر ۸۳۵ متر مکعب داشته با توجه به اینکه میانگین دمای سالانه این استان برابر ۱۷/۱۶ درجه سانتی­گراد در سال که دمای سالانه مناسبی می­باشد سومین استان پر مصرف کشور می­باشد. استان مازندران با مجموع مصرف انرژی به میزان ۴۷/۲۲۸۴۷۲۰۰۹۷ متر مکعب در سال بوده که با توجه به جمعیت ۲۸۹۳۰۸۷ نفری آن میزان مصرف به ازای هر نفر در سال برابر ۷۲/۷۸۹ متر مکعب در سال بوده این در حالی است که میانگین دمای سالانه این استان برابر ۳/۱۵ درجه سانتی­گراد در سال بوده که میانگین دمای نسبتاً مناسبی می­باشد که چهارمین استان پر مصرف کشور می­باشد.

آذربایجان شرقی با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۳۷/۲۶۷۸۶۵۰۹۷۷ متر مکعب در سال و جمعیت ۳۵۲۷۲۶۷ نفر که میزان مصرف انرژی به ازای هر نفر ۴۱/۷۵۹ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۸۳/۱۲ درجه سانتی­گراد در سال بوده و دمای نسبتاً سردی می­باشد که پنجمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان چهارمحال و بختیاری با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۹۸۹/۶۲۹۰۰۶۰۹۴ متر مکعب در سال و جمعیت ۸۴۳۷۸۴ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۴۶/۷۴۵ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که ۲۵/۱۲ درجه سانتی­گراد در سال که دمای نسبتاً سردی می­باشد که ششمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان همدان با مجموع مصرف انرژی به میزان ۷۵/۱۲۱۵۸۲۳۷۷۲ متر مکعب در سال و با جمعیتی به میزان ۱۶۷۴۵۹۵ نفر، مصرف هر نفر در سال به میزان ۰۴/۷۲۶ متر مکعب بوده با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۸۰/۱۲ درجه سانتی­گراد بوده که دمای نسبتاً سردی می­باشد که هفتمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان سمنان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۰۶۳/۴۰۶۱۶۶۲۳۷ متر مکعب در سال و جمعیت ۵۷۰۸۳۵ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۵۳/۷۱۱ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۴۴/۱۷ درجه سانتی­گراد در سال که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که هشتمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان قزوین با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۱۰۵/۷۱۷۹۶۳۰۹۹ متر مکعب در سال و با جمعیت ۱۱۲۷۷۳۴ نفر که میزان مصرف انرژی این استان به ازای هر نفر ۶۴/۶۳۶ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۶۷/۱۲ درجه سانتی­گراد در سال بوده که دمای نسبتاً سردی می­باشد، که نهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

  استان قم با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۲۶۶/۶۴۱۰۵۲۵۱۷ متر مکعب در سال و جمعیت ۱۰۳۶۷۱۴ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۳۵/۶۱۸ متر مکعب در سال بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۲۸/۱۸ درجه سانتی­گراد در سال که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که دهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان اردبیل با مجموع مصرف انرژی به میزان ۶۹۹/۶۹۷۷۰۹۶۵۷ متر مکعب در سال و با جمعیت ۱۲۰۹۹۶۸ نفر که میزان مصرف انرژی به ازای هر نفر در سال برابر ۶۳/۵۷۶ متر مکعب بوده با توجه به میانگین دمای سالانه ۱۱/۱۱ می­باشد که دمای میانگین سالانه سردی می­باشد، که یازدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان کردستان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۶۱۷/۸۱۶۵۶۴۴۲۲ متر مکعب در سال و جمعیت ۱۴۱۶۳۳۴ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۵۳/۵۷۶ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۸۶/۱۱ درجه سانتی­گراد در سال بوده که دمای نسبتاً سردی می­باشد، که دوازدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

سومین استان پر مصرف استان آذربایجان غربی با مصرف ۱۶۱۹۸۶۴۰۹۲ متر مکعب در سال می­باشد، جمعیت این استان در سال ۱۳۸۵ برابر ۲۸۳۱۷۷۹ نفر بوده که هر نفر در سال ۰۳/۵۷۲ متر مکعب مصرف داشته است، با توجه به اینکه میانگین دمای سالانه این استان برابر ۲۲/۱۲ سانتی­گراد در سال می­باشد که دمای متمایل به سرد می­باشد، که سیزدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان گیلان با مجموع مصرف انرژی به میزان ۹۴/۱۳۴۱۲۱۸۵۰۱ متر مکعب در سال و با جمعیتی به میزان ۲۳۸۱۰۶۳ نفر که میزان مصرف هر نفر در سال ۲۸/۵۶۳ متر مکعب بوده، با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۶۹/۱۶ درجه سانتی­گراد در سال بوده و دمای خوبی می­باشد، که چهاردهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان زنجان با مجموع مصرف انرژی به میزان ۶۱۸/۵۲۲۰۱۰۶۶۵ متر مکعب در سال و جمعیت ۹۴۲۸۱۸ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۶۷/۵۵۳ متر مکعب در سال بوده با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۳۶/۱۲ درجه سانتی­گراد در سال می­باشد که دمای نسبتاً سردی می­باشد، که پانزدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان گلستان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۲/۸۴۴۱۷۹۴۳۳ متر مکعب در سال و جمعیت ۱۵۹۳۰۵۵ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۹۱/۵۲۹ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۳/۱۸ درجه سانتی­گراد در سال بوده که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که شانزدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان یزد با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۵۸۱/۴۷۲۵۷۸۸۰۶ متر مکعب در سال و جمعیت ۹۵۸۳۲۳ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۱۳/۴۹۳ متر مکعب در سال بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۲۸/۲۰ درجه سانتی­گراد در سال که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که هفدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان لرستان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۷۲۶/۷۸۸۲۷۷۰۶۱ متر مکعب در سال و جمعیت ۱۶۸۹۶۵۰ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۵۳/۴۶۶ متر مکعب در سال بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۲۷/۱۵ درجه سانتی­گراد در سال که دمای نسبتاً مناسبی می­باشد، که هجدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان کرمانشاه با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۷۹۷/۸۵۳۱۹۸۵۰۵ متر مکعب در سال و با جمعیت ۱۸۴۲۴۵۷ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۰۷/۴۶۳ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۵۴/۱۵ درجه سانتی­گراد در سال بوده که دمای نسبتاً مناسبی می­باشد، که نوزدهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان خراسان شمالی با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۱۶/۳۴۲۱۵۰۹۵۷ متر مکعب در سال و جمعیت ۷۹۱۹۳۰ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۰۴۷/۴۳۲ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۴۲/۱۳ درجه سانتی­گراد در سال که دمای نسبتاً سردی می­باشد، که بیستمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان فارس با مجموع مصرف انرژی ۵۱/۱۴۶۷۴۴۳۷۶۹ مترمکعب در سال داشته، با توجه به جمعیت ۴۲۲۰۷۲۱ نفری آن میزان مصرف هر نفر در سال برابر ۶۷/۳۴۷ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه آن که برابر ۷۴/۱۸ درجه سانتی­گراد بوده که دمای سالانه بسیار مناسبی می­باشد، که بیست یکمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان کهگیلویه بویراحمد با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۵۳۵/۲۱۱۴۷۱۵۳۲ متر مکعب در سال و جمعیت ۶۲۱۴۲۸ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۳/۳۴۰ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که ۶۷/۱۹ درجه سانتی­گراد در سال که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که بیست دومین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان کرمان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۷۲۱/۶۴۰۴۱۰۹۴۹ متر مکعب در سال و جمعیت ۲۵۸۴۸۳۴ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۷۵۷/۲۴۷ متر مکعب در سال بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که ۹/۱۹ درجه سانتی­گراد در سال که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که بیست سومین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان خوزستان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۹۷/۴۶۵۰۶۷۲۰۱ متر مکعب در سال و جمعیت ۴۱۹۲۵۹۸ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۹۲/۱۱۰ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۴۲/۲۵ درجه سانتی­گراد در سال بوده و دمای گرمی می­باشد، که بیست چهارمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد. دومین استان پر مصرف کشور استان خراسان رضوی با مصرف ۳۰۱۷۳۳۹۲۶ متر مکعب در سال مجموع مصرف سه انرژی آن می­باشد، با توجه به اینکه جمعیت این استان در سال ۱۳۸۵ برابر ۵۵۱۵۹۸۰ نفر بوده می­توان چنین گفت که هر نفر در سال ۷۰۲/۵۴ متر مکعب در سال مصرف می­کند و با توجه به اینکه میانگین دمای سالانه این استان برابر ۶/۱۹ سانتی­گراد می­باشد که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که بیست پنجمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان ایلام با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۳۰۹/۲۱۲۷۱۶۴۳ متر مکعب در سال و جمعیت ۵۳۰۴۶۴ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۱۰/۴۰ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۶/۲۰ درجه سانتی­گراد در سال و دمای بسیار مناسبی می­باشد، که بیست ششمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان خراسان جنوبی با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۷۳/۹۷۵۵۸۵۴ متر مکعب در سال و جمعیت ۶۰۰۵۶۸ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۲۴/۱۶ متر مکعب در سال بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۹۰/۱۷ درجه سانتی­گراد در سال که دمای بسیار مناسبی می­باشد، که بیست هفتمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد.

استان بوشهر با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۷۷۳/۱۰۴۰۶۱۲۰ متر مکعب در سال و جمعیت ۸۶۶۴۹۰ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۰۱/۱۲ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که ۱۳/۲۵ درجه سانتی­گراد در سال که دمای گرمی می­باشد، که بیست هشتمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد …

 استان سیستان و بلوچستان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۷۸/۴۹۰۳۷۸ متر مکعب در سال و جمعیت ۲۳۴۹۰۴۹ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۲۰۱/۰ متر مکعب در سال بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که برابر ۵۷/۲۳ درجه سانتی­گراد در سال می­باشد که دمای گرم می­باشد، که بیست نهمین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد، نکته­ای که در مورد این استان وجود دارد هنوز مصرف گاز طبیعی در این استان گزارش نشده بود.

استان هرمزگان با مجموعه مصرف انرژی به میزان ۱۲۹۶۰۸ متر مکعب در سال و جمعیت ۱۳۶۵۳۷۷ نفر که میزان مصرف انرژی در این استان به ازای هر نفر ۰۹۵/۰ متر مکعب بوده و با توجه به میانگین دمای سالانه این استان که ۱۸/۲۷ درجه سانتی­گراد در سال که دمای گرم بالای می­باشد، که سی­امین استان مصرف کننده انرژی در کشور می­باشد. نکته­ای که در مورد این استان نیز وجود دارد هنوز مصرف گاز طبیعی در این استان گزارش نشده بود.

 
شکل شماره ۷: نقشه نهایی میزان مصرف انرژی با توجه به دمای میانگین سالانه هر استان.

بر اساس شکل شماره ۷ که در آن میزان مصرف به ازای هر نفر در سطح استان­ها با توجه به میانگین دمای سالانه­ آن‌ها تهیه گردیده است، استان مرکزی دارای بیشترین میزان مصرف با توجه به دمای میانگین سالانه در بین استان­های کشور است. این در حالی است که این استان از نظر دمای دارای میانگین دمای سالانه مناسبی می­باشد و جزءء استان­های با جمعیت کم می­باشد نتیجه اینکه میزان مصرف انرژی در بخش خانگی در این استان بالا بوده و صرفه­جویی به خوبی صورت نمی­گیرد.

در رتبه بعدی استان­های تهران، آذربایجان شرقی، چهارمحال و بختیاری و همدان می­باشند. با توجه به میانگین دمای سالانه ۱۵ درجه استان تهران، میزان مصرف در این استان بالا بوده و صرفه­جویی به خوبی صورت نمی­گیرد. استان آذربایجان شرق با میانگین دمای سالانه ۸۳/۱۲ که دمای نسبتاً سردی می­باشد که با توجه به میزان جمعیت در رتبه پنجم قرار داده بود، اما با در نظر گرفتن دما به رتبه سوم رسیده است که نشان از سرما و مصرف زیاد در فصول سرد سال می­باشد. استان چهارمحال و بختیاری با میانگین دمای سالانه ۲۵/۱۲ سانتی­گراد که دمای سردی و از نظر میزان مصرف با توجه جمعیت در رتبه ششم بوده که دمای سرد آن را به رتبه چهارم آورده است که نشان از میزان مصرف بالا در فصول سرد سال می­باشد. استان همدان با میانگین دمای سالانه ۸/۱۲ درجه سانتی­گراد در سال که دمای سردی می­­باشد و با توجه به جمعیت در رتبه هفتم مصرف انرژی قرار داشته که با لحاظ کردن دما این استان به رتبه پنجم رسیده که نشان از مصرف بالا در فصول سرد سال در این استان دارد، استان­های هرمزگان، بوشهر و خوزستان با داشتن آب و هوای مناسب به ترتیب کم مصرف­ترین استان­های کشور از نظر مصرف انرژی­های فسیلی می­باشند.

۳-          نتیجه­ گیری

رشد مصرف سوخت­های فسیلی در ایران در طی دهه اخیر همواره بیش از رشد مصرف جهانی بوده است، به طوری که مصرف گاز طبیعی در طی دهه ۸۰- ۱۳۷۰ از متوسط رشد سالانه به میزان ۱۲ درصد و مصرف جهانی گاز در این دوره تنها دارای رشد سالانه­ای به میزان ۸/۱ درصد بوده است. با توجه به اینکه ایران کشور جوانی است و روند رشد شهرنشینی در آن بالا می­باشد که نتایج آن منجر به مصرف بیشتر از منابع انرژی و سوخت­های فسیلی به خصوص گاز طبیعی خواهد شد، که لزوم استفاده بهینه با توجه به داده­های اقلیمی و جمعیت هر استان لازم و ضروری می­باشد.

میزان مصرف در استان­های کشور با توجه به دما و میزان جمعیتشان نشان داده که تناسب مناسبی بین دما، مصرف انرژی و جمعیت وجود ندارد به طوری که استان مرکزی دارای بیشترین میزان مصرف با توجه به دمای میانگین سالانه در بین استان­های کشور داشته است این در حالی است که این استان از نظر دمای دارای میانگین دمای سالانه مناسبی می­باشد و جزء استان­های با جمعیت کم می­باشد که نشان از مصرف بالای انرژی در بخش خانگی در این استان بوده که صرفه جویی به خوبی صورت نمی­گیرد.

در رتبه­ دوم استان­ تهران با توجه به میانگین دمای سالانه ۱۵ درجه استان تهران می­باشد میزان مصرف در این استان بالا بوده و صرفه­جویی به خوبی صورت نمی­گیرد، استان آذربایجان شرق با میانگین دمای سالانه ۸۳/۱۲ در بین استان­ها در رتبه سوم قرار گرفته که از دلایل اصلی آن سرما و بالا رفتن مصرف زیاد در فصول سرد سال می­باشد. استان چهارمحال و بختیاری با میانگین دمای سالانه ۲۵/۱۲ سانتی­گراد در بین استان­ها با مصرف بالا می­باشد که از دلایل اصلی آن سرما و بالا رفتن مصرف زیاد در فصول سرد سال می­باشد. استان همدان با میانگین دمای سالانه ۸/۱۲ درجه سانتی­گراد در بین استان­ها با مصرف بالا می­باشد، که از دلایل اصلی آن سرما و بالا رفتن مصرف زیاد در فصول سرد سال می­باشد.

 کمترین میزان مصرف با توجه با ازای هر نفر در سطح استان­ها و میانگین دمای سالانه به ترتیب عبارتند از هرمزگان (۰۹۵/۰ متر مکعب) این استان هفدهمین استان از نظر جمعیتی بوده، استان بوشهر با میزان مصرف (۰۱/۱۲ متر مکعب) این در حالی است که این استان از نظر جمعیتی بیست و سومین می­باشد و خوزستان می­باشد که از نظر جمعیت جزء پنج استان­ پر جمعیت کشور می­باشد اما به دلیل دمای مناسب در بین این استان­ها باعث شده است که میزان مصرف انرژی در این استان­ها به میزان قابل توجه­ای کاهش یابد.

                                                        استادیار گروه محیط زیست دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء (ص) دکتر علیزاده،

منابع

  1. Ayromlou poplar, Sh. In 1390. Natural gas -driven development of the first National Conference of the heat exchanger in oil and gas Tehran.
  2. Sower, Zahra. In 1391. Urbanization and its impact on food security, water and energy in the case of Shiraz, Journal – Regional Planning a professional program, second-year, 5.
  3. Jamali Rad, Mustafa, 1388. Energy efficiency, emission: Pen Science, pp. 302.
  4. Khorsandi, M, Azizi, Z, In 1391. Composition of energy consumption and its impact on economic growth in application of nonlinear smooth transition regression, Journal of Environmental Economics and Energy, No, 3.
  5. Dftryan Mansour. In 1389. Reform the management of energy consumption for the consumption of fresh energy, a third year, No. 24.
  6. Raksh Raty; (Translator) sake, Pegah, 1388. Natural gas, emission: Yazd, p 160.
  7. Sari- Sarraf, B; Emamgholi M., M. In 1387. Overview of climate with emphasis on methods of SIAP. Geographical space No. 21.
  8. Their Shams, S. A.; old Moradian, rare. In 1389. Evaluation of interpolation simulation environment, geographic information systems (GIS) mapping data of rainfall in the province.
  9. Shams, dynamic. In 1391. Reliable natural gas fuel, the week of a car
  10. Alijani, B. In 1380. type of weather and climate effects on Iran, a probe, Issue 3.
  11. Fatehi oven, E. Pak nia, S., Farmer, P. In 1391. Providing solutions for saving energy consumption, Journal of Oil, Gas and Energy, No. 15.
  12. Ftrs, MH, Gabriel, melancholy. In 1390. Economic growth and energy consumption: a comparative study developed and developing countries in the period (2008 – 1970) , Journal of Economy and Regional Development , No. 2.
  13. Karimi, J.; visitors Nawaz, Ismail. In 1390. Energy management, monthly Andishehgostar Saipa , No. 118.
  14. Mashayekhi, M., Sattar, Surena, Houri Jafari, Hamid, Hamid Nejad, A.; Frhmndpvr spring, 1388. Strategies to manage and optimize the energy consumption pattern in the view of reformation, publishing company Millennium Thought, p 352.
  15. Mir victim Ganji, Seyed Mousa. In 1390. In this paper a strategy for the sustainable development of the oil and gas industry in line with the country’s industrial activity, Stsa Magazine, Issue 56.
  16. Namjoo, M.; sequel, M. In 1391. Forecasting the supply of crude oil and natural gas, Research and Development, No. 44.
  17. Nakhaee need, GR. In 1390. Energy management in buildings, Publication: Culture Days, pp. 192.
  18. Wilson, Alex, John Morrill, P. K. (translator). In 1391. Guide to home energy savings, emission: Iranian Technical Publishing Co., pp. 268.
  19. Hvrdsky, Michael f, l, M. (Translator). In 1391. Encyclopedia of Energy Conservation. Air Conditioning and Refrigeration Journal, No. 16.
  20. Yarahmadi, J., Sari- Sarraf, B.; messenger, Ali Akbar. In 1390. Applications of GIS technology in climate modeling and analysis of spatial data, Journal of Water Resources Engineering First Year, Issue 3.
  21. Ahmadian, S. In 1389. Encyclopedia of Engineering, Publication: Ava, p 308.
  22. Noruz Ali, MH. In 1389. What is natural gas, monthly oil, gas and energy, the second year, No. 9.
  23. kandabpars.com

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *