مستند سازی تجربه های عملیاتی؛چشمان چاه پیما درژرفای زمین

فاز دوم بومی سازی  در ایستگاه تجمیع تقاضا
دی ۱۷, ۱۳۹۶
بومی سازی تولید روغن شناور های دریایی
دی ۱۷, ۱۳۹۶

مستند سازی تجربه های عملیاتی؛چشمان چاه پیما درژرفای زمین

امروزه در دنیا مشاغلی وجود دارد که مراحل  انجام وپیشرفت کاری در این مشاغل، قابل دیدن نیست. شاغل ویا مجری تنها با استفاده از یک رشته علائم ونشانه ها و با اتکاء به دانش وتجارب خود وهمچنین با کسب اطلاعات مورد نیاز از کارفرما و در نهایت با در کنار هم قرار دادن تمام این  موارد و تجزیه وتحلیل کل داده ها میتواند از چگونگی ونتیجه فعالیت خود تا حدود زیادی اطمینان حاصل نماید و وظیفه محوله را انجام دهد. بنابراین کیفیت انجام اینگونه وظایف بستگی بسیار زیادی به دانسته هایی دارد که از قبل بایستی مهیا شود وهمچنین نشانهها وعلائمی که باید مورد توجه قرار گیرد. تقریبا بیشتر خدمات فنی مهندسی که در بخش اکتشاف و استخراج نفت وگاز ارائه میگردد از این نوع هستند. امکان دیدن روندعملیاتی که معمولا در چاههای نفت وگاز صورت میگیرد با چشم وجود ندارد وهمانطور که گفته شد تنها با آنالیز دقیق اطلاعات و شواهد موجود میتوان به نتیجه مورد نظر دست پیدا کرد.

عملیات چاه پیمایی یکی از مشاغلی است که انجام درست و بینقص آن صددرصد وابسته به دانش فنی، اطلاعات میدانی و پایش دقیق علائم ونشانهها و اتفاقات وهمچنین قدرت تصویر سازی ذهنی است. به همین علت بسیاری از پیشکسوتان این رشته در تعریف چاه پیمایی آن را به رانندگی با چشمان بسته تشبیه می کنند.

صرف نظر از آموزش که لازمه بلامنازع هر فعلی است درعملیات چاه پیمائی شناخت کامل ابزار ولوازم مورد استفاده و اطلاع از مکانیزم وچگونگی عملکرد آنها بهعنوان دانش فنی وجمع آوری اطلاعات مربوط به ساختار داخلی چاه وپارامترهای درون چاهی بعنوان اطلاعات میدانی وتغییرات فشار ودما حاصل از اتفاقات و همچنین با پایش مداوم وزن وکشش وارد بر سیم و عمق قرارگیری ابزار درون چاهی و در نهایت با تجزیه وتحلیل درست ومنطقی می توان به مراد نائل آمد.

با توجه به مواردی که شرح داده شد سه عامل فیزیکی بسیار مهم در نتیجه آنالیزها دخالت دارند که نقصان وعدم توجه کافی به آنها میتواند اپراتور را دچار اشتباهات فاحش بنماید ودر تصمیمات بعدی او اثر منفی گذاشته وبطور کلی باعث بروز خطاهای جبران ناپدیری شود.یکی از این عوامل تغییرات فشار ودماست وبسیار مهم است که قبل از شروع عملیات از صحت ودقت فشار سنج وحرارت سنجهای سرچاهی اطمینان حاصل نمود. دو عامل دیگر عمق و وزن وکشش وارد برسیم هستند توسط دستگاههایی که بر روی چرخ چاه ویا همان دستگاههای چاه پیمایی قرار دارند مشخص و پایش می شوند. خیلیها اعتقاد دارند که دستگاه ویا سیستم سنجش عمق چشم اول وسیستم سنجش وزن، چشم دوم چاه پیماها هستند. بنظرم تعبیر درستی است و برای دیدن درست وشفاف لازم است که چشمان سالم وتیزبینی داشته باشیم. برای اینکه بتوانیم از این چشم ها درست استفاده کنیم ابتدا باید ساختار و قطعات آن را بخوبی بشناسیم و سپس سیستم وچگونگی عملکرد آنها را درک نماییم. در این مقاله تنها به بررسی وتشریح سیستم سنجش عمق تحت عنوان چشم اول میپردازیم و صحبت در باره دومین چشم را به آینده موکول میکنیم.

چشم اول

متاسفانه برخی از چاه پیماها از نحوه عملکرد سیستم سنجش عمق دستگاه‌های چاه پیمایی بی اطلاع هستند، از آن استفاده می‌کنند و می‌دانند که یکی از مهم‌ترین عوامل مورد نیاز در انجام عملیات صحیح وبی‌نقص است. اما اگر در حین عملیات سیستم آنها دچار اشکال شود نمی‌دانند که چه باید بکنند و در اثر این سردر‌گمی گاهی اوقات یا در چاه، مانده بجا می‌گذارند و یا باعث ساعت‌ها و یا روزها توقف وتاخیر برای رسیدن قطعه از مرکز می‌شوند. مطالبی را که در اینجا شرح داده می‌شود در هیچ کتاب و یا کاتالوگ چاه‌پیمایی حتی به زبان اصلی یعنی انگلیسی نخواهید یافت این‌ها مطالبی است که براساس تجارب سالیان و بررسی قطعات مختلف و تجزیه وتحلیل اتفاقات وخطاهای انسانی که در خلال سال‌های متمادی اتفاق افتاده جمع‌آوری ونگارش شده است.

در گذشته سیستم سنجش واندازه‌‌گیری عمق در چرخ چاه‌ها تنها به‌صورت آنالوگ بود اما امروزه ودر دستگاه‌های پیشرفته امروزی هم سیستم‌های آنالوگ و هم سیستم‌های دیجیتال و برقی استفاده می‌شود. دستگاه سنجش عمق برای سیم های تک رشته و سیم‌های چند رشته یا همان کابل فلزی با اندک تفاوت‌هائی بکار برده می‌شود. دستگاه یا سیستم نشان دهنده عمق تحت عنوان Measuring device در یونیت‌های چاه پیمایی معرفی می‌شود. این سامانه از تعدادی قطعه تشکیل شده که هرکدام وظیفه مشخصی را برعهده دارند. به طور کلی این سیستم اندازه‌گیری با الهام گرفتن از برخی لوازم وتجهیزات ابتدایی مثل دستگاه‌های خراطی دستی اولیه طراحی و ساخته شده است. در ابزار خراطی از پیچاندن یک رشته نخ باریک ومحکم به دور یک قرقره کوچک چوبی وکشیدن نخ باعث چرخش و دوران قرقره می‌شوند. در اینجا نیز با پیچیدن سیم چاه پیمایی به دور یک یا چند قرقره با محیط مشخص باعث دوران آن شده وسپس با شمارش تعداد دورهای قرقره وتاثیر دادن محیط آن، مقدار وطول سیم وارد شده به چاه یا خارج شده از چاه را اندازه گیری می‌نماید.

قسمتهای مختلف یک سامانه اندازهگیری عمق

 ۱- کنتور- شماره انداز(Counter) یا  Analog Depth Meter

معمولا این کنتورها به صورت شماره اندازهای ۵ رقمی (۵ Digit) یا ۶ رقمی
(۶ Digit) بر روی دستگاه‌های چاه‌‌پیمایی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این شمارش‌گر‌ها بصورت انحصاری ساخت شرکت Veeder Root آمریکا هستند. شماره اندازهای ۶ رقمی با نسبت ۱:۱ بوده وبه صورت عمومی در هر دو سیستم متریک وسیستم امپریال مورد استفاده قرار می‌گیرند. منظور از نسبت ۱:۱ این است که با هر دور چرخش شافت اصلی یک رقم جابجا می‌شود. کنتورهای ۵ رقمی با نسبت‌های متفاوت برای سیستم‌های متریک و امپریال وجود دارد. نسبت در کنتورهای امپریال یا به‌طور عامیانه فوتی ۱:۲  است یعنی با هر دور چرخش شافت اصلی ۲ رقم جابجا می شود در حالی که در کنتورهای متریک نسبت ۱٫۶:۱ یعنی با ۱٫۶ دور چرخش شافت یک رقم جابه‌جا می شود. یکی از راه‌های تشخیص این‌که کنتورها فوتی هستند یا متری همین است که شافت را با دست یک دور بچرخانید اگر ۲ شماره جابه‌جا شود کنتور فوتی یا امپریال است و اگر با چرخش حدود ۲ دور یک رقم جابه‌جا شود کنتور متری است. راه دیگر تشخیص توجه به شماره فنی درج شده بر روی پلاک مشخصات است. بیشتر سازندگان یونیت‌های چاه پیمایی شماره‌های فنی مربوط به سازنده اصلی را محو یا مخدوش می‌کنند تا خریداران را مجبور به خرید از خودشان کنند. معمولا شماره فنی‌های درج شده به شکل ۱۱۶۴۲۵-۰۰۸  .۵  یا ۱۱۶۴۲۵-۰۰۷  ۱٫ ۶  است. پنج رقم اول از سمت چپ مشترک است. سه رقم بعدی یا عددی زوج است یا فرد. عدد فرد برای کنتور متریک وعدد زوج معرف سیستم امپریال یا فوتی است. همچنین نسبت دور یا Ratio در ادامه شماره فنی حک شده است که عدد۰٫۵ موید سیستم امپریال و عدد۱٫۶ مربوط به سیستم متریک است. نوع اتصال کنتور به کابل انتقال نیرو از روی  همین شماره‌های زوج یا فرد مشخص می شود که هنگام ثبت سفارش خرید باید به آن دقت نمود.

۲- Counter Head Assembly

 مجموعه شمارنده که خود از چند قطعه کوچک‌تر تشکیل شده و انواع مختلفی دارد. یکی از انواع آن single wheel است که خیلی از چرخ چاه‌ها به این نوع مجهز هستند ومصرف عمومی‌تری نسبت به بقیه داشته وموضوع بحث ما بر روی این نوع متمرکزاست. یکی دیگر از انواع آن که بیشتر برای یونیت های مجهز به سیم‌های چندرشته به کار می‌رود  Straight feed Trough است. نوعی که امروزه کمتر از آن استفاده می‌شود Dual wheel است که به دو صورت vertical ویا Horizontal در دسترس بوده است. اما نوع چهارم که امروزه به‌ویژه در یونیت‌های هوشمند ونیمه هوشمند از آن استفاده می‌شود ۳-Sheave است که عمق را هم بصورت آنالوگ وهم بصورت دیجیتال شمارش می‌نماید. قطعات مختلف یک مجموعه شمارشگر تک قرقره به شرح ذیل است:

الف: قرقره شمارشگر

(Counter Wheel)

یک قرقره شیار‌دار با قطر ومحیط مشخص و از پیش تعیین و محاسبه شده است. سیم چاه پیمایی از درام ذخیره سیم موجود بر روی چرخ چاه یک‌دور به‌دور این قرقره پیچیده وسپس به سمت چاه امتداد می یابد. با حرکت سیم به داخل چاه این قرقره به گردش در می‌آید و با هر دور چرخش این قرقره به مقدار برابر با محیط آن سیم جابه‌جا می‌شود. در یونیت‌های قدیمی اندازه قطر این قرقره بصورت تقریبی ۸ اینچ بوده است ولی در چرخ چاه‌های فعلی اندازه تقریبی این قرقره ۱۶ اینچ است. در هر دو سیستم متریک وامپریال یا فوتی اندازه تقریبی این قرقره یکی است. اما اندازه واقعی با هم متفاوت است. تشخیص این‌که قرقره فوتی یا متری است با چشم میسر نیست تنها با مقایسه شماره فنی اگر موجود باشد ویا از طریق اندازه‌گیری دقیق محیط کف شیار قرقره. در قرقره‌های ۱۶ اینچی امپریال یا فوتی محیط دقیقا برابر با ۴ فوت یا ۱۲۱٫۹۲ سانتی‌متر و در قرقره‌‌های ۸ اینچی محیط دقیقا برابر با ۲ فوت یا  ۶۰٫۹۶ سانتی‌متر است. در قرقره‌‌های ۱۶ اینچی در سیستم متریک محیط کف شیار دقیقا ۱۲۵ سانتی‌متر ودر قرقره‌های ۸ اینچ محیط ۶۲٫۵ سانتی‌متر است.

ب: Sheave Stuff یا Counter wheel Holder

 پایه نگهدارنده که قرقره شمارشگر توسط شافت اصلی بر روی آن قرار دارد

ج: چرخک های فشاری تنظیم شونده یا pressure wheel

 کار تثبیت سیم در داخل شیار مربوط به قرقره شمارشگررا برعهده دارد. میزان فشار این چرخک‌ها بر روی سیم قابل تنظیم است تا از باز وگشاد شدن حلقه سیم پیچیده شده به‌دور قرقره که می‌تواند باعث بیرون افتادن سیم از دور قرقره ویا سر خوردن (Slippage) سیم به هنگام عملیات Fast Jarring شود جلوگیری کند.

د: Rollers

 غلطک‌های فلزی یا تفلونی محافظ سیم هستند که سیم را در وسط شیار قرقره شمارشگر نگه داشته تا به دیواره شیار ساییده نشود.

۳- Angle Drive

این قطعه یک جعبه دنده یا گیرباکس مینیاتوری است که چرخش قرقره شمارشگر حول محور افقی رابه چرخش حول محور عمودی تبدیل می‌کند. همچنین برحسب نیاز می‌تواند نسبت دور چرخش را نیز تغییر دهد. نسبت یا Ratio چرخش به سیستم اندازه‌گیری بستگی ندارد. نسبت دور به اندازه قطر قرقره شمارشگر وابسته است. در قرقره های ۱۶ اینچی چه متریک و چه فوتی نسبت باید ۲:۱ باشد یعنی با یک دور چرخش شافت ورودی یا همان سمتی که به قرقره شمارشگر متصل می‌شود، شافت خروجی یعنی سمتی که به کابل انتقال نیرو متصل می‌شود ۲ دور می چرخد. در قرقره‌های ۱۶ اینچ در صورتی‌که تغییر محور چرخش مد نظر نباشد از Straight Drive با نسبت ۲:۱ استفاده می‌شود.

در قرقره های ۸ اینچی در صورتی‌که تغییر محور دوران لازم نباشد سر کابل رابط و انتقال دهنده نیرو مستقیم به شافت مربوط به قرقره شمارشگر متصل می‌شود. اما در صورتی‌که تغییر محور چرخش مورد نیاز باشد بایستی از Angle drive با نسبت ۱:۱   استفاده کرد.

۴- Drive Pin

 معمولانقاط اتصال  Angle Driveیا Straight Drive چه در ورودی وچه در خروجی به صورت مادگی هستند. از آنجایی که نقطه اتصال شافت قرقره شمارش‌گر هم مادگی است برای اتصال این دو قطعه به یک رابط یا پین اتصال دهنده که دو سر آن نری است نیاز است. معمولا بیشتر موارد از کار  افتادن کنتور به‌علت شکستن و یا ساییده شدن همین قطعه است.

۵- کابل رابط یا انتقال نیرو

 (Counter Cable)برای این‌که چرخش ودوران قرقره شمارشگر به شماره انداز منتقل گردد از یک رشته کابل بسیار نازک که در داخل یک لوله فلزی پوشیده شده با مواد پلاستیکی قرار داده شده است استفاده می‌شود. یک سر این رشته مجهز به یک پین خاردار است که می تواند به  قرقره شمارشگر ویا جعبه دنده مینیاتوری متصل و با مهره هرزگرد محکم شود.سر دیگر این رشته متناسب با نوع اتصال شماره انداز طراحی وبا مهره هرزگرد به آن محکم می‌شود.

چگونگی محاسبه ونمایش عمق

اگر قرقره شمارشگر ۱۶ اینچی وسیستم اندازه‌گیری امپریال باشد.در این حالت محیط کف شیار قرقره ۱۲۱٫۹۲ سانتیمتربرابر با ۴ فوت است.وقتی که قرقره یک دور می‌چرخد مسافتی برابر با محیط قرقره طی شده است. وچون  Angle Drive  با نسبت۲:۱ استفاده می‌شود. یک دورچرخش قرقره تبدیل به ۲ دور می شود.این ۲ دور توسط کابل به کنتور منتقل می شود وچون نسبت دور کنتور های ۵ رقمی ۱:۲ است یعنی با هر دور ۲ رقم جابه‌جا می‌شود در نتیجه کنتور عدد ۴ را نشان می‌دهد که برابر با محیط قرقره برحسب فوت است.(یک دور برابر با ۴ ).در این سیستم اگر از کنتورهای ۶ رقمی استفاده شود حتما باید از درایو با نسبت ۴:۱ استفاده شود.

و اما در قرقره ۸ اینچی در سیستم فوتی محیط قرقره ۲ فوت یا ۶۰٫۹۶ سانتیمتر است و اگر از کنتور ۵ رقمی استفاده شده باشد در این حالت یا کابل مستقیم به شافت اصلی ویا از طریق گیرباکس مینیاتوری ۱:۱ متصل می‌شود. این یک دور دوران وارد کنتور با نسبت ۱:۲ می شود ودر نتیجه عدد ۲ نمایش داده می شود. (۱ دور برابر با۲ فوت). اما اگر از کنتورهای ۶ رقمی استفاده شود حتما باید از درایو ۲:۱ استفاده کرد.

در سیستم اندازه گیری متریک و با قرقره ۱۶ اینچی محیط قرقره شمارنده ۱۲۵ سانتیمتر است. نسبت جعبه دنده مینیاتوری نیز ۲:۱ ونسبت کنتورهای ۵ رقمی ۱٫۶:۱ است. ۱٫۲۵ /۲ x1.6 = 1 m

درسیستم اندازه گیری متریک وبا قرقره ۸ اینچی محیط قرقره ۶۲٫۵ سانتیمتر است ونسبت دور جعبه دنده مینیاتوری نیز ۱:۱ ونسبت کنتور های ۵ رقمی ۱٫۶:۱ است.۶۲٫۵ /۱۰۰ x1.6 = 1 m

در ادامه دو داستان واقعی را برایتان باز گو می کنم تا به اهمیت موضوع بیشتر واقف گردید ومتوجه باشید که عدم دقت به این سیستم شما را با چه مسائل و مشکلاتی ممکن است روبه‌رو کند. البته اگر همه چرخ چاه‌های شما کاملا شبیه هم هستند وسیستم اندازه گیری یکسانی دارید این اتفاقات ممکن است برای شما روی ندهد. اما مسئله این است که گاهی مشتری از شما می‌خواهد که با سیستم مورد علاقه او کارکنید وآن وقت شما مجبور به نصب سیستم جدید بر روی دستگاه خود هستید. اما از کار افتادن کنتور در حین عملیات همیشه اتفاق می‌افتد و ارتباطی با سیستم اندازه‌گیری ندارد.

داستان اول: ابزار ولوازمی که فقط یک بار وارد چاه شدند

روز آخر که داشتم به استراحت میرفتم سرپرست یکی از گروه‌ها از سکو تماس گرفت وگفت دیگه خسته شدم تمام لوازم درون چاهی دیگه اوراق شده اند وکار برایمان خیلی سخت شده تورو خدا یک سری لوازم Basic  برایم بفرست ویکی دوتا هم Kick over tool .گفتم حتما ویک سری لوازم نو از انبار گرفتم وبارنامه آنها را هم تهیه کردم تا با اولین شناور به سکو ارسال شود وخودم هم برای دو هفته به استراحت رفتم.یکی دو روز بعد از این‌که در خانه بودم یکی از همکاران تماس گرفت و گفت امروز صبح سیم بریده وتمام وسائل افتاده داخل چاه وفلانی هم خیلی ناراحت است.می دانستم که مانده یابی در چاه ۲۲ بخاطر ساختار رشته تکمیلی تقریبا غیر ممکن است واین تجهیزات که اولین روز استفاده اشان بوده دیگرهیچگاه مورد استفاده قرار نمی گیرند و برای همیشه در چاه مدفون می شوند.کسی که با او صحبت می‌کردم دقیقا نمی دانست چه اتفاقی افتاده ولی با همان توضیحاتی که داد متوجه شدم اشکال کار کجاست ولی برایم جا نمی‌افتاد که چرا چنین اشتباهی از سوی یکی از بهترین چاه پیماها باید رخ می داد. بلاخره بعد از یکی ۲ روز توانستم با خودش صحبت کنم ودلیل این اتفاق را بفهمم. اوتوضیح داد که برنامه کار روی چاه ۲۲ را به من دادند ومن هم تجهیزات را مستقر وبرروی چاه نصب کردم.رشته چاه پیمایی را با همان ابزار نو آماده وبرای کشیدن یکی از شیرهای گازرانی در عمق ۶۵۰۰ پایی لوازم را بداخل چاه راندم.در عمق ۶۰۰۰ پایی متوجه شدم که کنتور کار نمی کند. پس از بررسی سیستم متوجه شدم که اشکال از Angle Drive است بنابراین عملیات را متوقف کرده ورفتم تا با مرکز تماس بگیرم تا برایم یک عدد Angle Drive بفرستند. لازم به توضیح است که قرقره شمارشگر سیستم چرخ چاه مورد استفاده ۱۶ اینچی بوده است. او ادامه داد که وقتی برگشتم سر چاه دیدم یک عدد Angle Drive در دست سوپروایز است وگفت بیا بگیر مسئله حل شد، پرسیدم این را از کجا آوردی؟ گفت این را فلانی از روی آن یونیتی که زیر چادر است باز کرده. من هم خوشحال شدم و چون هوا هم بشدت گرم وشرجی وتا حدودی هم خسته بودم متوجه نشدم که اون یکی یونیت دارای قرقره ۸ اینچ است ونسبت دور انگل درایو آن ۱:۱   است، نه من متوجه شدم ونه سوپروایزر.

(سوپروایزر ما اهل اندونزی بود وبرای شرکت شلمبرژر کار می کرد.) با خوشحالی قطعه را تعویض وبا سرعت زیاد شروع به بالا آمدن کردم می‌خواستم زود ابزار را بیرون بیاورم تا بچه ها بتوانند برای ناهار واستراحت ظهر برسند. او می‌گفت با سرعت هر چه تمام‌تر ادامه می دادم و کنتور هم داشت عمق حدود ۳۲۰۰ را نشان می‌داد که یک لحظه به فکر فرو رفتم که چرا اینقدر درام ذخیره پر شده در حالی که هنوز بیش از ۳۰۰۰ فوت سیم دیگر باید جمع شود. تو همین فکر بودم که یک صدای برخورد شدید آهن به آهن مرا بخود آورد ویک شوک شدید به چرخ چاه وارد شد وبه یکباره وزن صفر واز استافینگ باکس گاز با فشار زیاد به بیرون زد. همه اینها در حالی بود که عدد کنتور ۳۰۰۰ فوت را نشان می‌داد. او گفت تازه اونوقت بود که فهمیدم چه اشتباه بزرگی مرتکب شده‌ایم.

طبق توضیحاتی که قبلا داده شد هر دور قرقره ۴ فوت بوده وچون در اینجا از درایو ۱:۱ استفاده شده  بود این یک دور که برابر با ۴ فوت بوده به کنتور منتقل می شده است وهمان‌طور که قبلا گفتیم نسبت دور کنتور هم ۱:۲ ودر نتیجه در ازای هر ۴ فوت کنتور تنها ۲ رقم جابه‌جا می کرده است. واز عمق ۶۰۰۰  تا سرچاه کنتور فقط ۳۰۰۰ فوت  راکم کرده بود و به همین علت  کنتوردر نقطه صفر عدد ۳۰۰۰  را نشان داده است.

داستان دوم: ریزش ومسدود شدن چاه و خطا در راندن رشته تکمیل؟

گاهی اتفاقاتی می افتد وذهن ما آن را ثبت می کند ودر مواقع دیگر به محض اینکه مشکل مشابهی پیش می آید ذهن ما بلافاصله نتیجه گیری می کند که آن اتفاق تکرار شده است. یک بار در اتفاقی نادر تولید چاه ۳۷ با اینکه تازه ترمیم شده بود بکلی قطع شد. وقتی که برای بررسی علت با عملیات چاه پیمایی به سراغش رفتیم متوجه شدیم که چاه ریزش کرده وحدود ۱۵۰ پا از عمق چاه بوسیله مارل پر شده است. چند روزی با ابزار مختلف این مواد را ازچاه خارج کردیم ولی بعلت حجم زیاد بلاخره کار تعطیل و ترمیم چاه توسط دکل حفاری در دستور کار قرار گرفت. از اینجا بود که در ذهن اکثر ما امکان ریزش ومسدود شدن چاه نقش بست.

مدتی بعد یکی از گروه های چاه‌پیمائی در یکی از میادین نفتی در حین عملیات چاه پیمایی متوجه می‌شوند که اعماق مربوط به تجهیزات رشته تکمیل با عمق‌هایی که در نقشه  درج شده مغایرت دارد و انگشت اتهام هم به سوی یکی از مهندسین تکمیل چاه نشانه رفت وچند روزی هم سر وصدائی به پا شد اما خیلی مهم نبود و بزودی چاه تحت ترمیم قرار می گرفت چون چاه پمپی بود وبلاخره پمپ از کار می افتاد ومجبور می شدیم که چاه را تعمیر کنیم.

به فاصله چند ماه گروه چاه پیمایی که بر روی چاه ۲۵ مشغول بود اعلام کرد که این چاه ریزش کرده وحدود ۱۵۰ فوت از چاه مسدود شده  ونمونه ای هم که گرفته بودند چیزی شبیه سیمان ویا مارل خیلی سخت بود. به هر حال چون در این میدان قبلا چنین اتفاقی افتاده بود تقریبا همه باور کرده بودند که چاه ریزش کرده وعدم تولید آن هم به همین علت است.

چند ماهی گذشت. در یک میدان نفتی دیگر گروه چاه پیمایی مشغول عملیات بر روی چاه شماره یک بود که مسئول گروه تماس گرفت که ظاهرا این چاه هم ریزش کرده وحدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ فوت از چاه مسدود شده است. اینجا بود که من مشکوک شدم از او پرسیدم با کدام چرخ چاه کار می کنی گفت با شماره ۴۰۵ .

از چند سال قبل بیشتر تجهیزات اصلی چاه پیمایی را شماره گذاری وبرای آنها شناسنامه درست کرده بودم و سرپرست گروه ها موظف بودند که شماره یونیت چاه پیمایی را حتما در گزارشات خود درج نمایند. واقعا چنین کاری مخصوصا در طرح اقماری لازم است. بلافاصله رفتم وگزارش چاه ۹ وگزارش چاه ۲۵ را مطالعه کردم در هر دو عملیات با چرخ چاه شماره ۴۰۵ کار شده بود. در گزارش چاه ۹ در جایی نوشته شده بود انتظار برای رسیدن قرقره شمارنده. در دفتر گزارش روزانه کارگاه ودر همان تاریخ نوشته شده بود ارسال یک عدد قرقره شمارشگر ۱۶ اینچ برای گروه چاه پیمایی.

یک‌دستگاه چرخ چاه برای ادامه عملیات بر روی چاه شماره یک فرستام واز مسئول گروه خواستم که شماره ۴۰۵ را به مرکز برگرداند.

وقتی که سیستم اندازه‌گیری یونیت ۴۰۵ را بررسی کردم متوجه شدم که قرقره استفاده شده متریک بوده است در حالی که کنتور امپریال. در واقع نه چاه یک ونه چاه ۲۵ ریزش کرده بودند ونه مهندس تکمیل چاه در محاسبات خوددچار اشتباه شده واشکال تنها مربوط به ۳ سانتیمتر ناقابل اختلاف محیط قرقره متریک وامپریال بوده است.

برای پیمایش ۶۰۰۰ فوت قرقره امپریال ۱۶ اینچ باید ۱۵۰۰ دور بچرخد. وقتی که  به اشتباه بجای قرقره امپریال قرقره متریک نصب شود. به ازای هر دور ۳ سانتیمتر ودر مجموع ۴۵۰۰ سانتیمتر سیم محاسبه نشده به داخل چاه رانده می‌شود. این مقدار برابر ۱۴۸ فوت است. بنابراین در حالی که تجهیزات در عمق ۶۰۰۰ پایی قرار دارد کنتور عدد ۵۸۵۲ را نشان می دهد. بنابراین طبیعی است که در ابتدا فکر کنید مسیر مسدود شده ویا نقشه چاه اشتباه است.

عملیات چاه پیمایی بدون عمق سنج

یکی از گروه‌های چاه پیمایی  را برای آماده سازی یکی از چاه‌ها برای  تعویض پمپ درون چاهی اعزام کرده بودیم. خود من هم برای سرپرستی گروه حفاری ونظارت بر عملیات کشتن چاه وتعویض پمپ در سکو حضور داشتم. گروه چاه پیمایی لوازم وتجهیزات را آماده ومترصد شروع عملیات چاه پیمایی بود که سرپرست گروه نزد من آمد واعلام کرد که کنتور یونیت کار نمی کند وباید بگویم که از جزیره برایمان  Drive Pin  ارسال نمایند. به او گفتم نمی توانیم صبر کنیم ودکل را معطل نماییم باید به هر شکل کار را ادامه دهیم  و برایش توضیح دادم که در چنین مواقعی مخصوصا زمانی که تجهیزات داخل چاه است وکنتور از کار می‌افتد با احتیاط خودش را از این مخمصه بسلامت رها کند. قرقره شمارشگر ۱۶ اینچ بود با رنگ روی قرقره یک علامت قابل دیدن نقش کردیم و یکی از نفرات را مامور کردیم که تعداد دور‌های قرقره را بشمارد و به اپراتور اطلاع دهد.سرعت رانش را طوری در نظر گرفتیم تا مامور شمارش بتواند علامت را به‌وضوح ببیند وبه همین شیوه تا عمق مورد نظر پایین رفته وپس از انجام عملیات بدون هیچ مشکلی رشته چاه پیمایی را از چاه خارج کردیم.

آنچه را باید بخاطر بسپارید:

– همیشه قبل از عملیات سیستم اندازه‌گیری عمق را بازدید و بررسی نمائید و مطمئن شوید که سیستم کاملا سالم است.
– حداقل هر ۳ ماه یک بار Angle Drive یا Straight Drive را شستشو وروانکاری وگریس‌کاری کنید.

– در حین عملیات چند قطره روغن روی بیرینگ کنتور بریزید وهر ۶ ماه یک بار مقداری گریس مخصوص به چرخ دنده های شافت بمالید.

– مراقب باشید که پوسته کابل کنتور لهیده ویا شکسته نشود وکابل براحتی درون پوسته چرخش کند. داخل پوسته را هر چند ماه یک بار کاملا شستشو داده وداخل آن روغن بزنید.

– به‌طور مرتب سطح کف  شیارقرقره شمارشگر را بررسی نمایید. در صورتی‌که کف قرقره در اثر سایش بیش از نیم میلیمتر عمیق تر شده است آن را تعویض کنید. از کف تراشی شیار قرقره به منظور اصلاح واز بین بردن اثر فرسایش جدا خودداری کنید.

– محیط کف شیار قرقره شمارشگر را دقیقا اندازه‌گیری نمایید. مراقب باشید که ساییده شدن نیم میلیمتری به میزان یک میلیمتر از قطر را کاهش داده و این کاهش قطر حدود ۴ میلیمتر از محیط می‌کاهد و در نتیجه در ۸۰۰۰ فوت حدود ۸متر یا ۲۶  فوت اختلاف بوجود می آورد.حتی قرقره های نو وتازه خریداری شده واز شرکت های معروف ومعتبر را نیز قبل از استفاده حتما اندازه گیری نمایید. متاسفانه مشاهده شده که گاهی آنها نیز در زمان ساخت دقت لازم را به‌عمل نمی‌آورند.

عزت اله عسگری

  

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *