نگاهی به تجارت جهانی گاز طبیعی در سال ۲۰۱۵
اسفند ۱۷, ۱۳۹۶
آینده نفت
اسفند ۱۷, ۱۳۹۶

تراز انرژی در سال ۲۰۱۶

در دنیای امروز پایه و زیربنای اقتصادهای پیشرفته و صنعتی و عنصر اصلی تمامی فعالیت­ها دنیا، بحث انرژی می­باشد و خدمات نوین انرژی ابراز اصلی فراهم کننده توسعه اقتصادی و اجتماعی محسوب می­شوند. وجود آمارهای دقیق، جامع، روزآمد و مطمئن به منظور پایش وضعیت انرژی در سطح ملی و بین المللی بسیار ضروری است. در ادامه سعی شده است با ارائه آمارهای از وضعیت انرژی در ایران و جهان تصویری کلی برای ادامه روند این تغییرات در آینده ترسیم شود.

شکل ۱ تراز انرژی در سال ۲۰۱۶ و سهم هر یک از انواع انرژ­­ی­ها را نشان می­دهد. همانطورکه در این شکل مشاهده می­شود بخش اعظم انرژی دنیا (۸۱ %) همچنان از طریق سوخت­های فسیلی تامین می شود. انرژی هسته­ای ۵ درصد و انرژی­های تجدیدپذیر ۱۴ درصد این تقسیم­بندی را تشکیل می­دهند. در این میان بهره­مندی کشور ما از ذخایر عظیم گاز طبیعی و همچنین آمار ۲۲ درصدی سهم گاز در تراز انرژی دنیا در سال ۲۰۱۶ جایگاه بی بدیلی به این انرژی پاکیزه می­دهد.

 

 

 شکل ۱: تراز انرژی در سال ۲۰۱۶

 یکی از شاخص­های پرکاربرد در بحث تراز انرژی، مقدار عرضه کل انرژی اولیه[۱] (TPES) است. در واقع TPES به زبان ساده عبارت است از جمع تولید و واردات منهای صادرات و تغییرات ذخایر. مفهوم مقدار عرضه کل انرژی اولیه در آمارهای مربوط به انرژی در تلفیق با تراز انرژی مطرح می­شود و در شاخه­ی انرژی شناسی مورد استفاده قرار می­گیرد در مقابل TPES، شاخص دیگری به نام کل مصرف نهایی[۲] (TFC) وجود دارد که در برگیرنده­ی کل انرژی است که برای ارائه خدمات مختلف انرژی استفاده می­شود و بر انرژی­هایی مانند برق و سوخت­های ثانویه مانند بنزین تمرکز می­کند. مفهوم TPES و TFC در شکل ۲ به صورت شماتیک نشان داده شده است.

شکل 2: شماتیک کلی نشان دهنده کل عرضه اولیه انرژی (TPES).

 

تغییرات مقدار عرضه کل انرژی اولیه (TPES) در ده کشور اول دنیا بین سال­های ۱۹۷۱ تا ۲۰۱۵ در جدول ۱ آمده است. نکته حائز اهمیت در مورد آمارهای جدول ۱ افزایش قابل توجه سهم چین در چند دهه­ی اخیر و قرارگیری این کشور در جایگاه اول در سال ۲۰۱۵ در پی رشد اقتصاد و صنعت این کشور در مدت مشابه می­باشد. مساله دیگر افزایش مجموع سهم این ۱۰ کشور از مقدار ۵۶ % در سال ۱۹۷۱ به مقدار ۶۳ % در سال ۲۰۱۵ است که نشان از نرخ بالاتر رشد صنعت و اقتصاد این کشورها در مقایسه با سایر کشورها دارد.

 

جدول 1: تغییرات مقدار عرضه کل انرژی اولیه (TPES) در ده کشور اول دنیا بین سا­ل­های ۱۹۷۱ تا ۲۰۱۵٫

کشور

TPES

(Mtoe)

سهم از  TPESدنیا (%)

۲۰۱۵

۲۰۱۵

۱۹۷۱

چین

۲۹۷۳

۲۲

۷

ایالات متحده آمریکا

۲۱۸۸

۱۶

۲۹

هند

۸۵۱

۵

۳

روسیه

۷۱۰

۳

*

ژاپن

۴۳۰

۲

۵

آلمان

۳۰۸

۲

۶

برزیل

۲۹۸

۲

۱

کانادا

۲۷۳

۲

۳/۰

کره جنوبی

۲۷۰

۲

۳

فرانسه

۲۴۷

۲

۳

سایر کشورها دنیا

۵۰۹۹

۳۷

۴۴

کل دنیا

۱۳۶۴۷

۱۰۰

۱۰۰

*اطلاعات در دسترس نمی­باشد.

جدول ۲ به منظور مقایسه بهتر و شناخت جایگاه ایران در جهان در زمینه انرژی، به ارائه آخرین آمارهای رسمی اعلام شده توسط وزارت نیرو در مقدار عرضه کل انرژی اولیه می­پردازد. آمارها نشان می­دهند که عرضه کل انرژی اولیه از سال ۱۳۵۳ تا سال ۱۳۹۲ در ایران همواره روند افزایشی داشته و در سال ۱۳۹۲ عرضه کل انرژی اولیه ایران مقدار ۱/۲۲۸ میلیون تن نفت معادل بوده که تقریبا برابر با ۵/۱ درصد از TPES کل دنیا می­باشد. همچنین در کنار این میزان عرضه انرژی اولیه در ایران در سال ۱۳۹۲ مقدار کل مصرف نهایی برابر ۱/۱۶۸ میلیون تن نفت معادل بوده است.

 

جدول 2: آمارهای مربوط به عرضه کل انرژی اولیه و کل مصرف نهایی در ایران بر حسب میلیون تن نفت معادل (Mtoe)

سال

۱۳۵۳

۱۳۵۷

۱۳۶۸

۱۳۷۴

۱۳۷۸

۱۳۸۴

۱۳۹۰

۱۳۹۲

تولید

۸/۳۱۲

۶/۲۵۹

۵/۱۶۲

۰/۲۳۸

۰/۲۵۴

۳/۳۰۴

۴/۳۵۰

۸/۳۰۴

واردات

۰۴/۰

۶/۰

۸/۶

۹/۳

۱/۵

۴/۱۳

۶/۱۵

۲/۸

صادرات

۳/۲۸۸-

۰/۲۲۹-

۴/۱۰۴-

۶/۱۴۱-

۸/۱۳۴-

۱/۱۴۹-

۸/۱۴۹-

۵/۸۹-

سوخت کشتی­های بین­المللی

۱/۰-

۱/۰-

۴/۰-

۶/۰-

۳/۰-

۰۳/۰-

۲/۲-

۰/۳-

سوخت هواپیماهای بین­المللی

۶/۰-

۸/۰-

۴/۰-

۶/۰-

۹/۰-

۹/۰-

۱/۱-

۲/۱-

تغییر در ذخایر و اختلاف آماری

۹/۰

۴/۳

۸/۱-

۶/۱

۲/۲

۸/۱-

۰/۵

۷/۸

عرضه کل انرژی اولیه (TPES)

۷/۲۴

۶/۳۳

۴/۶۲

۶/۱۰۰

۴/۱۲۵

۹/۱۶۵

۸/۲۱۷

۱/۲۲۸

کل مصرف نهایی (TFC)

۱/۱۷

۶/۲۵

۹/۴۷

۷/۷۲

۵/۹۲

۶/۱۲۲

۹/۱۶۱

۱/۱۶۸

 

در شکل ۳ روند تغییرات عرضه کل انرژی اولیه و کل مصرف نهایی در ایران مشاهده می­شود. این نمودار نشان می­دهد که TPES و TFC تقریبا رفتار مشابهی داشته و با شیب برابری رشد کرده­اند.

شکل 3: روند تغییرات عرضه کل انرژی اولیه و کل مصرف نهایی در ایران.

 

اما در شکل ۴ شاخص کل مصرف نهایی انرژی[۳] (TFEC) به خوبی بیان می­دارد که ایران جز بالاترین مصرف کننده­های انرژی در بین کشورهای دنیا می­باشد و با مقایسه با آمارهای قبلی ارائه شده در مورد TPES که حاکی از آن بود که ایران جز ۱۰ کشور اول دنیا از نظر عرضه کل انرژی اولیه نیست، می­توان به عدم برقراری توازن بین عرضه و مصرف انرژی در ایران پی برد. کاهش شاخص مصرف انرژی و نزدیک شدن به میانگین­های جهانی می­تواند از رهگذر بهینه­سازی و مدرن­سازی صنایع انرژی‌بر موجود در کشور و اندیشیدن چاره­ای برای قیمت‌های پایین انرژی در داخل کشور محقق گردد.

شکل 4: مقایسه شاخص کل مصرف نهایی انرژی (TFEC) در کشورهای مختلف دنیا.

محمد شیدایی­مهر


[۱] Total primary energy supply

[۲] Total Final Consumption

[۳] Total Final Energy Consumption

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *