پیوست فناوری شرکت هایE&P را به کدام سو می برد؟

آینده نفت
اسفند ۱۷, ۱۳۹۶
ارزیابی یازده اختراع در حاشیه جشنواره دانایی خلیج فارس
اسفند ۱۷, ۱۳۹۶

پیوست فناوری شرکت هایE&P را به کدام سو می برد؟

 

 

هرچقدر  سال ۹۵ برای قراردادهای جدید نفتی کشور سالی پرحاشیه و تنش زا بود، درسال ۹۶ وپس از تصویب کلیات  IPC در مجلس، نحوه اجرای این قراردادها در مسیر کارشناسی وفنی قرار گرفت.

اولین قراردادامضاء شده با شرکت توتال برای توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی در سکوت خبری مراحل ارزیابی فنی شرکت های داخلی برای استفاده حداکثری از توان شرکت های داخلی در روند اجرایی پروژه را طی کرد. به طوری که توانمندی های فنی بسیاری از پیمانکاران داخلی توسط کارشناسان شرکت‌های توتال، CNPC و پتروپارس مورد بازدید قرارگرفت و پرسش نامه سختگیرانه توتال نیز بوسیله این شرکت‌ها تکمیل شد. هرچند که شنیده‌ها حاکی است در برخی موارد توانمندی های ارائه شده با خواسته‌های توتال فاصله دارد ولی به جهت الزام قراردادی این شرکت و شرکایش در این پروژه، ملزم به بهره گرفتن از همین توانمندی‌ها البته با ارتقاء کیفی وفنی هستند.

وزارت نفت نیز برای سایر میادینی که قرار است در قالب IPC واگذار شوند مشغول امضاء توافق نامه با شرکت‌های داخلی وخارجی وگرفتن MDP از آنهاست تا در موعد مقرر روند اجرایی آنها نیز آغاز شود. هم چنین برای عملی شدن دو اصل مهم در این قراردادها یعنی استفاده از ظرفیت توان داخل و نیز انتقال تکنولوژی، موضوع ارزشیابی شرکت های اکتشاف وتولید(E&P ) داخلی تایید صلاحیت شده و بررسی نحوه ارتقاء توانمند‌های آنها در حوزه‌هایی که خلاء فنی در این شرکت ها احساس می شود در حال انجام است.

در اواخر سال گذشته، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور  به عنوان متولی تدوین پیوست فناوری قراردادهای نفتی کشور از طرف معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری وزارت نفت،  مدل مفهومی پیوست فناوری در قراردادهای جدید نفتی رونمایی کرد. مدلی که بر مبنای آن نحوه انتقال تکنولوژی در این قراردادها مشخص شده بود. این مرکز برای تکمیل و اجرایی شدن این مدل مفهومی، از طرف وزارت نفت متولی ارائه برنامه برای توانمندسازی شرکت‌های E&P ، تقویت دانشگاههای متولی توسعه مخازن نفتی وگاز، بکارگیری حداکثر ظرفیت داخلی در بخش  EPC و OSC، تقویت سازندگان داخلی و ارتقائ فناوری در حوزه کارفرمایی شد. برخلاف فاز اول که صرفا یک کار مطالعاتی وتحقیقاتی برای تدوین پیوست فناوری بود، تدوین برنامه تقویت بر پایه فناوری با مشارکت شرکت‌ها، سازندگان و دانشگاه‌ها انجام خواهد شد و قرار است در سلسله نشست‌های تخصصی و فنی جزئیات هریک از موارد به بحث گذاشته شود.

در همین راستا اولین جلسه هم اندیشی با حضور نمایندگان شرکت‌های E&P تایید صلاحیت شده‌ی داخلی و مسئولین معاونت مهندسی وزارت نفت، بهمن ماه در محل مرکز تحقیقات سیاست علمی کشوربرگزار شد. در این نشست ابتدا نقش این مرکز در تهیه پیوست فنی اسناد بالادستی کشور در راستای اجرای سیاست های مقاومتی تشریح گردید و شیوه بازنگری در مدل ارزیابی شرکت‌های E&P و نیز انتظارات شرکت های داخلی از وزارت نفت برای تسهیل در اجرای قراردادهای جدید مورد بحث وبررسی کارشناسی قرار گرفت. آنچه در ادامه می خوانید چکیده موضوعاتی است که در این جلسه هم اندیشی بیان شده است.

 

دکتر احمدی؛ رئیس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور:

ارائه مدل سیاست گذاری و سیاست پژوهی دستگاه های اجرایی

 

یکی از ماموریت های اصلی این  مرکز این است که در  برنامه ریزی و ارائه مدل سیاست گذاری و سیاست پژوهی مدیران ارشد در حوزه ی علم و فناوری مشارکت موثر داشته باشد. هم چنین  در راستای اجرای سیاست اقتصاد مقاومتی، تدوین و تحلیل پایش و ارزیابی علم و فناوری کشور به این مرکز سپرده شده است. هدف کلی این است که با کمک گرفتن از مجموعه ی دستگاه‌ها و بهره گیری از افراد متخصص و صاحب نظر و خبره ی  این حوزه ها در سطح  کشور بتوانیم برنامه ها و انتظارات را برآورده کند.

 

دکتر باقری؛ معاون پژوهشی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور:

مدل ارزیابی شرکت های

E&P بومی سازی می شود

 

در دنیا، الان مدل‌هایی که برای کارهای بزرگ انجام می شود مدل‌‌‌های مشارکتی است. هدف از جلسه مشترک با شرکت ها این است که با خود کسانی که قرار است در این فرآیند حضور داشته باشند و ارزشیابی شوند وارد مباحثه ی فنی و علمی بشویم. خود دوستان  به ما ایده بدهند که مدل ارزیابی و ارزشیابی یک شرکت E&P از دید خود شرکت‌ها چیست؟ مدل‌های ارزیابی که  در کشورهای غربی مشاهده می‌شوند مدل‌های بالغی هستند  که شاید خیلی با قابلیت شرکت‌های ایرانی ما در سال‌های اول تطبیق نداشته باشند.

در این مرکز بحث پیوست فناوری در قراردادهای نفتی را در کشورهای دیگر و عقبه ی علمی آن را بررسی کردیم. راهبرد کشورهای مختلف برای به دست آوردن تکنولوژی‌های رقابتی در مسیر توسعه، این است که بخشی از بازاری که در صنایع مختلف دارند را با طرف‌های خارجی به مشارکت می‌گذارند و ازطرف مشارکت‌شان تکنولوژی را جذب می‌کنند. ما در سال‌های گذشته در مقابل بازاری که در اختیار خارجی‌ها قرار دادیم تکنولوژی خاصی را به دست نیاوردیم. الان در حال تدوین برنامه ی ایجاد و تقویت شرکت های اکتشاف و تولید و برنامه ی تقویت دانشگاه ها به عنوان پایه تولید و رشد فناوری در بخش بالادستی نفت و همچنین برنامه‌ی تقویت و به کارگیری حداکثری ظرفیت‌های داخلی شرکت‌ها در بخش EPC  و OSC  در اجرای قراردادها. برنامه ی تقویت سازندگان تجهیزات و استفاده حداکثری از تولیدات داخلی در اجرای قراردادها و همچنین تدوین برنامه ی ارتقای فناوری در حوزه ی کارفرمایی با استفاده از فرصت قراردادها و تکمیل مدل طراحی و استقرار نهاد تنظیم گر در حوزه ی نفت هستیم.

 

 

دکتر حیرانی؛ کارشناس ارشد مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور:

عوامل موثر در تدوین احکام پیوست فنلوری

 

طبق مطالعاتی که انجام دادیم عواملی را برای تدوین احکام پیوست فناوری در نظر گرفته‌‌ایم که عبارتند از:

توسعه ی توانمندی تحقیق و توسعه در کشور

دستیابی به توانمندی مدیریتی در حوزه ی بالادستی

استفاده ی حداکثری از توانمندی نیروی انسانی

استفاده از تولیدات و تامین تجهیزات از داخل کشور

پیشنهادهای زیر هم  برای احکام پیوست فناوری قراردادهای نفت ارائه شده است:

ارائه  نقش راه پیشرفت و توسعه ی شرکت های  E&P ایرانی از طرف خارجی و مشاوره ی آن ها برای سازماندهی و مدیریت و رسیدن به اهداف.

استفاده ی حداکثری از نیروی انسانی و ارائه  برنامه ی جامع آموزشی توسط شریک خارجی

حضور کارشناسان شرکت اکتشاف و تولید ایرانی در تمام مراحل و فرآیندهای اصلی پروژه و قرار دادن اسناد مهندسی و سامانه های مدیریت پروژه در اختیار طرف ایرانی.

حضور کارشناسان ایرانی در دفاتر طراحی پایه

حضور مدیر ایرانی در کمیته راهبری توسعه ی مخزن

حضور مدیر ایرانی در فرآیند واردات و مناقصات

حضور کارشناسان ایرانی در کمیته‌های فنی و تخصصی

حضور مدیران ایرانی در ساختار مدیریت و کنترل پروژه

انجام دوره های کارآموزی و آموزشی برای کارشناسان ایرانی به منظور کسب مهارت در سایر پروژه های بین المللی.

اعطای فرصت کارآموزی به کارشناسان ایرانی در شرکت های خارجی شریک و جلب نظر شرکت خارجی برای به کارگیری مقطعی کارشناسان ایرانی در فعالیت های متعلق به پروژه.

حمایت از شرکت‌های ایرانی اکتشاف و تولید توسط بانک‌ها.

حضور طرف ایرانی در شرکت بهره‌بردار.

امکان واگذاری تدریجی مدیریت به اتباع ایرانی

در قراردادی که با توتال بسته شده است هرچند که قبل از تدوین پیوست فناوری بوده است ولی توانمندسازی  شرکت ایرانیE&P حاضر در پروژه در بخش مهندسی مخزن، مدیریت مگا پروژه های گاز، مدیریت دارایی های گاز شامل فاینانس پروژه در مدت زمان قرارداد و توانمند سازی طرف ایرانی در به کارگیری تجهیزات تولید گاز دیده شده است.

 

مهندس ابوطالب؛ مدیر کل معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری  وزارت نفت:

برای حمایت از شرکت های E&P برنامه داریم

 

سیاست بعد از برجام بر این قرار گرفت که ما بیاییم کارها را دست ایرانی ها بسپاریم و بابت شرکت های بزرگی که وارد صنعت نفت می شوند، شرکت های معادلی را ایجاد کنیم و هم پای آن شرکت های IOC نقش ایفا کنند. در چند مرحله بر اساس فراخوان توانستیم هفده شرکت E&P داخلی را ارزیابی صلاحیت کنیم. هدف ما این است که این شرکت‌هارا در جهت ارتقاء توانمندی‌ها حمایت کنیم. در جلساتی که با محوریت مرکز سیاست های علمی برگزار خواهد شد موارد ذیل بررسی خواهد شد:

– نحوه حمایت از شرکت های E&P بخصوص در حوزه مسائل بانکی و مالی

– برگزاری کارگاه های آموزشی با هدف شناسایی وضعیت موجود شرکت ها و چگونگی رسیدن به وضعیت مطلوب

– تدوین فرمت یکسان برای مستند سازی

-بازنگری مدل ارزیابی شرکت‌ها با توجه به شرایط کشور

– بررسی شاخص‌های عملکردی شرکت‌های E&P و نحوه استفاده از سرویس کمپانی‌ها

– ارائه نقشه راه با مشارکت تمامی ذی نفعان

 

مهندس سلیمانی معاونت امورپیمانکاران مدیر کل اجرایی وارزشیابی وزارت نفت:

شرکت های E&P باید فقط در حوزه اکتشاف وتولید متمرکز شوند

 

در خلال  فرآیند بررسی صلاحیت شرکت ها این سوال اساسی پیش آمد  که پس از این که شرکتی را بر اساس حداقل استانداردها تایید کردیم چه کار کنیم که این ها رها نشوند . چگونه باید این شرکت‌ها را ارزشیابی کنیم که مراحل رشد انها تا رسیدن به استانداردهای مدنظر متوقف نشود؟ امیدواریم در این نشست های تخصصی پاسخ مناسبی برای این سوال پیداکنیم.

موضوع دیگر بحث تمرکز شرکت‌های تایید صلاحیت شده در حوزه E&P و کنار گذاشتن سایر خدمات و سرویس‌های فنی است که تاکنون ارائه می داده اند. مثلا اگر یک شرکتی پیمانکار پایین دست صنعت نفت بوده است باید آن حوزه را رها کند و فقط در چارچوب یک شرکت اکتشافی وتولیدی فعالیت‌هایش را متمرکز کند. این دقیقا خواسته وزیر نفت در بخشنامه اولی است که در خصوص شرکت‌های E&P صادر کرده است. این موضوع هم‌نگرانی‌های  زیادی برای شرکت‌هایی که حضور دارند ایجاد کرده است و طبیعی است که این اتفاق در طی یک روز و زمان کوتاه نمی تواند اتفاق بی افتد. شرکت ها سال ها در حوزه ای تخصص کسب کرده اند و تجربه دارند و این که بخواهند در مدت کوتاه مدت حوزه ی کسب و کار خود را عوض بکنند دشوار است. امیدواریم برای این موضوع هم راه حل مناسبی برای شرکت ها و هم بر اساس سیاست وزارت نفت پیدا شود.

 

 دکتر عمادی؛ شرکت انرژی گستر پاسارگاد:

منابع مالی جایگاه شرکت های ایرانی را تقویت می کند

 

در دنیا وظیفه حاکمیت در قبال شرکت‌های اکتشاف وتولید چندگانه است. توانمند سازی، شکل دادن و ترسیم جایگاه و کنترل و نظارت. دو  بحث اساسی دارم که یکی شکلی است و دیگری محتوایی. شکلی را پیشنهاد دارم و خدمت دکتر باقری صحبت هایی هم داشته ام. خود شرکت های E&P داخلی از روزی که با این عنوان نامیده شده اند انتظارات از آنها در حد شرکت های معتبر دنیا است. ابتدا خود این‌ها باید بدانند که E&P چه مفهوم سنگین و مسیر دشواری دارد. از وقتی که مجمع شرکت‌های اکتشاف وتولید تشکیل شده و تقریبا تمامی شرکت های تایید صلاحیت شده در آن حضور دارند، این مفاهیم و دشواری ها یک به یک مورد بررسی قرار می گیرد. وقتی دشواری ها تشریح شد راه برای هم افزایی و کمک به یکدیگر برای رسیدن به اهداف حاکمیتی باز خواهد شد به لحاظ شکلی می توانیم این مسئله را خیلی تقویت کنیم. از لحاظ محتوایی اینکه یک شرکت ایرانی چگونه می‌تواند مقتدر شود در حوزه های مدیرتی، فاینانس مالی، تکنولوژی های نرم و تجهیزات و غیره موضوع پیچیده ای است. اما موضوع مهم این است که اگر شرکت ایرانی می‌خواهد در برابر شریک خارجی حرفی برای گفتن داشته باشد شرطش داشتن منابع قوی مالی است . در غیر این صورت در حین اجرای پروژه فقط نظاره گر خواهد بود و هیچ حرفی برای گفتن نخواهد داشت.

 

دکتر ماجدی شرکت اویک:

بجای انتقال تکنولوژی به فکر بومی کردن دانش فنی باشیم

 

در بحث توان شرکت های E&P  دو تا شاخص مهم است که باید بر روی آن‌ها فکر شود . یکی توان مدیریت و فناوری و دیگری توان مالی. انتقال فناوری از خارج کشور براحتی امکان‌پذیر نیست. راه حل منطقی، بومی کردن فناوری‌های مورد نیاز است. که این امر مستلزم حمایت بخش حاکمیتی است. اما آموزش موضوعی است که به‌راحتی از طریق شرکای خارجی شرکت‌های E&P قابل پیگیری است. وقتی دانشی از طریق آموزش منتقل شود پایدار خواهد بود.

بحث توان مالی که تقریبا روشن است. بحث مطالعات اقتصادی و مدل اقتصادی پروژه است. در پروژه های توسعه ی میدان، شما متولی هستی و باید تولید بکنی و هیچ ایده‌ای وجود ندارد. اینجاست که شرکت‌ها یه نظر من ورود پیدا بکنند و از این زاویه نگاه بکنند. این کمبودی هست که در شرکت ها وجود دارد. چون اگر این مطالعه انجام نشود آن وقت با قدم اول به مشکلات برخورد خواهیم کرد و در ارزیابی های بعدی دیده می شود که کار درست انجام نگرفته و به سرانجام نخواهد رسید.

 

 

مهندس زارعی

 شرکت صنایع نفت و گازگسترش ایرانیان:

اولین چالش شرکت های E&P مشکل تامین مالی است

 

در سی سال اخیر حضور پیمانکاران، سازندگان و مشاوران ایرانی در پروژه‌های صنعت نفت کشور رشد چشمگیری داشته است. شکل گیری شرکت‌های E&P ایرانی دقیقا در راستای همین روند روبه رشد نقش داخلی ها در صنعت نفت است. در قراردادهای بیع متقابل که در آنها هم موضوع انتقال تکنولوژی مطرح بود تجربه خوبی نصیب کشور نکرد. که فکر می کنم علت اصلی آن عدم وجود ارتباط ساختاری و در راستای منافع حاکمیت بین مجموعه‌هایی بود که می توانستند در جهت انتقال تکنولوژی نقش افرینی کنند. واحد‌های R&D و دانشگاه‌ها نه گره‌‌ای از صنعت نفت باز کردند و نه توانستند سازندگان را توانمند تر کنند. بین صنعت و سازندگان هم آن ارتباطی که باید شکل می گرفت به وجود نیامد تا مجموعه بداند چگونه از خارجی‌ها باید تکنولوژی بگیریم. اصلا در چه حوزه هایی نیاز به انتقال تکنولوژی داریم. اگر مدل‌های انتقال تکنولوژی موجود در دنیا را با دقت مطالعه کنیم می تواند کمک خوبی باشد برای اینکه در مدل جدید همکاری شرکت های E&P با شرکای خارجی به آن دانشی که مدنظر حاکمیت از این مدل قراردادی است برسیم. و البته فراموش نکنیم که اول باید فکری برای مشکلات تامین مالی شرکت های داخلی در این بازی بکنیم وگرنه نقش شرکت ایرانی در این پروژه ها فقط نقش ناظر خواهد بود.
مهندس سروشی شرکت گلوبال پتروتک:

اگر وزارت نفت مطالبات شرکت ها را بدهد، مشکل تامین مالی هم حل می شود

 

با توجه به اتفاقاتی که در جهان می‌افتد بعید می‌دانم که تا آخرسال ۲۰۱۸ هیچ شرکت خارجی ای بیاید و در ایران کار کند. کما اینکه دو سالی است این شرکت های خارجی می آیند و دائما مذاکره می کنند ولی هیچ کدامشان به آن شکلی که باید به نتیجه برسد، نرسیده است  از طرفی نگاه مسئولین وزارت نفت فقط به خارجی هاست و اعتماد به داخلی ها از بین رفته است. در حالی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون بیش از هزار حلقه چاه با تکیه بر توانمندی داخلی حفاری شده است.

ما از نظر تکنولوژی خیلی عقب افتادگی داریم ولی ما می توانیم بهترین آدم ها را بیاوریم اگر پولش باشد. ما از وزارت نفت پول نمی‌خواهیم که سرمایه گذاری کنیم فقط مطالبات مارا بدهد کفایت می‌کند. ما می‌توانیم با همان پول خودمان کار را پیش ببریم. شما ببینید از اول این دوره هیچ پروژه‌ی جدیدی ایجاد نشده است هرچی هست از گذشته است که دارد تکمیل می شود. چرا نمی‌توانیم کار کنیم. برای این که اعتماد نداریم به شرکت های ایرانی. هم می‌توانیم تکنولوژی و هم دانش فنی را ایجاد کنیم. همان طور که قبلا توانستیم الان هم می‌توانیم کارهای مملکت را پیش ببریم.

 

دکتر منصوری؛ گروه انرژی دانا:

الزام به انتقال تکنولوژی در پیوست JOA سختگیرانه دیده شود

 

در شرکت انرژی دانا بر اساس استراتژی ای که داریم سهم عمده‌ی فعالیتمان را به مشارکت با شرکت‌های IOC قرار داده ایم. عملا بحث هزینه ی تامین مالی یکی از المان های سودآوری پروژه را تعریف می کند. اما علاوه بر بحث مالی، توانایی شرکت‌های E&P در بحث مدیریت مخزن  است و تکنولوژی‌هایی که استفاده می کند تا به تولید بهینه برساند. حالا شاید برخی اعتقاد داشته باشند که ما در بحث تکنولوژی هیچ کمبودی نداریم و فقط بحث مالی، موضوع ما باشد. اما در هر حال یک اختلافی هست در بحث تکنولوژی با خارجی ها که به آسانی نمی شود از کنار آن گذشت.

در قراردادها علاوه بر قرارداد اصلی یک JOA هم وجود دارد که در این پیوست نحوه مشارکت دوطرف تنظیم می‌شود.. هر آنچه قرار است ما از دانش فنی وتکنولوژی بدست بیاوریم باید در این پیوست فنی به دقت دیده شود. در این پیوست معمولا خیلی سخت گیرانه بحث های مالی در آن تنظیم می‌شود و طرفی که از نظر مالی آورده‌ی بیشتری در پروژه داشته باشد حرف اول را خواهد زد. در صورتی که وزارت نفت باید دقت کند و در تنظیم این پیوست بحث انتقال تکنولوژی و الزاماتی که نیاز است بر اساس آن بحث انتقال فناوری را داشته باشیم، به صورت شفاف قید شود.
ما باید دانش ضمنی را انتقال دهیم. برای دانش ضمنی ما ظرفیت جذب بالا می خواهیم. دولت باید حمایت بکند. برای انتقال این جنس دانش نیاز به مشارکت طولانی مدت داریم. نیاز به این است که ما در کنار هم بتوانیم کار کنیم. در این پیوست الزامی گنجانده شود که سهم طرف ایرانی از نظر استفاده از نیروی انسانی سهم حداقلی نباشد این دانش در رده های مختلف مدیریتی و تصمیم سازی انتقال پیدا کند.

 

مهندس درگاهی شرکت تنکو:

ارزشیابی عملکرد باید بعد از شروع پروژه ها انجام شود

 

بیش از یک سال از تشکیل شرکت‌های E&P  می گذرد ولی هنوز حتی یک پروژه هم فعال نشده است.  شرکت‌هایی که هنوز هیچ کاری نکرده اند چگونه می خواهید عملکردشان را در حوزه اکتشاف وتولید پایش و ارزشیابی کنید؟مرکز تحقیقات سیاست های علمی کشور در تعامل با وزارت نفت باید درصدی از محل گردش مالی پروژه‌های شرکت‌های E&P و یا توسعه میادین را به تحقیقات اختصاص دهد.

بزرگ‌ترین چالشی که الان شرکت‌های E&P  دارند بحث سرمایه گذاری است. ما از نظر تکنولوژی مشکلی نداریم. من اعتقادی به این که تکنولوژی یک مشکل اساسی است ندارم. بزرگ‌ترین مشکل، سرمایه گذاری است. اگر پول باشد می شود بهترین آدم ها را از سراسر دنیا آورد که کارکنند.

گفتنی است در این جلسه هم اندیشی مقرر شد جلسات تخصصی و فنی کارشناسان مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور با هریک از شرکت‌های E&P داخلی برگزار شده و پس از تجمیع نظرات همه شرکت در خصوص ارائه برنامه بازنگری در نحوه ارزیابی شرکت‌های E&P و نیز نحوه حمایت وزارت نفت از این شرکت ها جمع بندی صورت بگیرد.

 

احسان واشقانی فراهانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *