تاثیر گذاری سیاست های ابلاغی مدیریت نفت وانرژی
مرداد ۲۰, ۱۳۹۷
دانش فنی یا انتقال تکنولوژی؟
مرداد ۲۸, ۱۳۹۷

درکمیته تصمیم گیری حق وتو نداریم!

دکتر رحمانی مجری طرح صدور گواهینامه کیفیت(IPICB):

چهار سال پس از آغاز پروژه بومی سازی اقلام دهگانه وزارت نفت که هدفش حمایت از تولید تجهیزات استراتژیک مورد نیاز صنعت نفت با برند ایرانی و قابل رقابت با محصولات خارجی بود، با صدور چهار گواهینامه کیفیت محصول برای شرکت های توگا، پمپیران، وتکو و خرد صنعت اروند که از پیشتازان ساخت داخل هستند، گام بزرگی در جهت رفع نقیصه استاندارد نبودن تولیدات داخلی این حوزه برداشته شد. این گواهینامه از طرف نهاد نوپایی بنام صدور گواهینامه که در ساختار انجمن نفت ایجاد شده است و با مشارکت سازمان ملی استاندارد ایران، صادر شده است. خانم دکتر انوشه رحمانی از اعضائ هیات علمی پژوهشگاه استاندارد کشور بار اصلی علمی و ساختاری این نهاد را بدوش کشیده است. نهادی که طی سه مرحله ارزیابی، بازنگری و تصمیم گیری گواهینامه تایید کیفیت محصول با نام اختصاری IPICB را برای سازندگان تجهیزات صنعت نفت کشور صادر می کند. دکتر رحمانی در گفتگو با چشم انداز نفت روند شکل گیری این نهاد نوپا را توضیح داده و قاطعانه معتقد است که در کمیته تصمیم گیری هیچ کس نمی تواند رای فنی کمیته تصمیم گیری در خصوص دادن یا ندادن گواهینامه به یک سازنده را وتو کند.

 

 

موضوع صدور گواهینامه کیفیت برای سازندگان داخلی از چه زمانی شکل جدی بخود گرفت؟
بحث ما تقریبا از تابستان سال ۹۴ ودر زمان حضور دکتر مقدم در معاونت پژوهش و فناوری وزارت نفت شروع شد. مدنظر ایشان صدور گواهینامه‌ای شبیه API مونوگرام برای سازندگان داخلی در حوزه نفت بود. گواهینامه‌ای که انجمن نفت آمریکا تحت لیسانس خودش برای تایید کیفیت محصولات صادر و به صورت مونو‌گرام به سازندگان تجهیزات نفتی ارائه می‌کند. قبلا پژوهشگاه صنعت نفت یک پروژه ی پایلوت را برای گواهی محصول به پمپ ها و Mecanical Seal اجرا کرده بود که البته بر اساس استاندارد بین‌المللی گواهی محصول نبود. در پروژه پایلوت یک الگو‌برداری از API آمریکا کرده بودند و چک لیست هایی تحت عنوان MRL,TRL و CRL استخراج کرده بودند و بر اساس آن چند سازنده را ارزیابی کرده بودند و به چند شرکت هم (فکر می‌کنم ۵ سازنده) گواهینامه‌ای ارائه کرده بودند.
پیرو تفاهم نامه‌ای فیمابین سازمان ملی استاندارد و وزارت نفت، وزارت نفت اجرای صدور گواهی محصول را با پیروی از همان الگوی API از ما درخواست کرد. فلذا بررسی‌های وسیعی در آغاز پروژه روی مکانیزم صدور گواهینامه توسط API امریکا انجام دادیم. API در دنیا شعب زیادی دارد و منوگرام خود را بر اساس پروتکل‌های Q1، Q2 و APIQI انجام می دهد. این سه پروتکل در واقع دانش فنی API و تحت مالکیت معنوی API است . لذا، یا باید از API آمریکا مجوز استفاده از این پروتکل گرفته شود و سپس از آن تحت لیسانس API استفاده گردد (که بعید به نظر می رسید) و یا نظام دیگری برای گواهی محصول انتخاب شود. به همین دلیل هم پیشنهاد شد که از ساختار API الگو برداری شود ولی از نظام گواهی محصول بین المللی بر اساس الزامات استاندارد ISO/IEC 17065 استفاده کنیم.
شایان ذکر است که API آمریکا برای صدور گواهینامه‌های خود اعتبار بخشی خود را از ANAB که یکی از نهاد‌های اعتبار بخشی آمریکا است و بر اساس الزامات استاندارد۱۷۰۲۱ دریافت کرده است. یعنی آنچه API صادر می‌کند گواهی سیستم کیفیت است، که بخش محصول آن را با دادن شاخ و برگ فنی براساس استانداردهای فنی API قوی‌تر کرده است. استاندارد ۱۷۰۲۱ چهارچوب برای گواهی محصول نیست و با بررسی اعتبار بخشی و نوع ان مشخص می‌شود که گواهی سیستمی تغییر یافته است.
با توجه به اینکه نمایندگی API را که با شرایط سیاسی کشور نمی‌توانستیم داشته باشیم. اگر پروتکل‌های Q1 ، Q2 و APIQI را هم بخواهیم اجرایی کنیم نوعی برداشت بدون اجازه می‌شود که جایز نیست. لذا، پیشنهادی که به وزارت نفت دادیم این بود که از ایزو آی ای سی ۱۷۰۶۵ استفاده کنند که در واقع سیستم گواهی کردن برای محصولات که شامل کالاها، خدمات و فرآیندهاست. این مدل را با تشریح مثالی که در اروپا توسط نهادهای صدور گواهینامه Notifying body گواهی محصول یا سی ای مارکینگ CE-marking صادر می‌کند برای وزارت نفت تشریح کردیم و مورد توجه واقع شد و منجر شد به این‌که در خصوص ایجاد نهاد صدور گواهی محصول از الزامات استاندارد بین‌المللی ایزو ۱۷۰۶۵ استفاده کنیم تا نهاد صدور گواهینامه نفت ایران راه اندازی شود.

مذاکرات شما با وزارت نفت تحت عنوان سازمان ملی استاندارد ایران بود؟
بله. در زمان مهندس عماد حسینی تفاهم نامه ای بین سازمان ملی استاندارد، به ریاست سرکار خانم مهندس پیروزبخت و وزارت نفت به امضا رسیده بود که در آن قالب، قرار شد که برای ارتقا استانداردها و کیفیت محصول و غیره سازمان ملی استاندارد با وزارت نفت همکاری داشته باشد. مذاکرات با وزارت نفت در خصوص اجرایی شدن آن تفاهم نامه بود. اما وقتی قرار شد که کارهای علمی ترو اجرایی تری برای صدور گواهی کیفی انجام شود به عقد قرارداد با پژوهشگاه استاندارد منجر شد.
برای اعطای گواهینامه نیاز به یک نهاد صدور بود که طبق نظر وزیر محترم نفت و ائین نامه ابلاغی ایشان مقرر شد ساختارش ضمن حفظ استقلال و بی طرفی در انجمن نفت ایران تشکیل شود.

روش اجرایی شما برای ارزیابی شرکت ها از چه الگویی تبعیت می کند؟
معمولا در دنیا برای گواهی محصول از شیوه خود اظهاری توسط سازنده استفاده می شود. یعنی سازندگان خودشان اعلام می‌کنند که از چه استانداردی برای تولید محصول استفاده می‌کند.که ممکن است استانداردهای بین‌المللی ISO برای ویژگی های محصول، API آمریکا, BS انگلستان, JIS ژاپن و یا استانداردهای محصول دیگری در سطوح مختلف استانداردی باشد. حتما هم ضرورت ندارد که همه سازندگان از یک استاندارد مشترک برای تولید محصول استفاده کنند تا مورد ارزیابی قرار ‌گیرند. ولی نهاد صدور گواهی محصول باید اشراف کافی به استانداردها و تیم‌های ارزیابی واجد صلاحیت برای ممیزی و بازرسی و آزمون بر اساس استانداردهای مورد درخواست را داشته و بر آن اساس اعتبار بخشی شده باشد. یعنی در دامنه‌کاری نهاد صدور گواهینامه نیز استانداردهای مرجع قید شده باشد که مسلما این امر مستلزم زمان و آموزش‌های بسیار برای افزایش دامنه نهاد صدور گواهینامه نیز هست.
در این مرحله درخواست وزارت نفت این بود که ارزیابی ها بر اساس استانداردهای مورد تایید وزارت نفت، انجام شود. لذا، یک پیش نیاز به قرارداد ما اضافه شد. چرا که اگر وزارت نفت بخواهد که صدور گواهینامه بر اساس استانداردها و رویه‌های خاصی انجام شود، باید استانداردهای مورد تایید برای ارزیابی مشخصات فنی محصولات را به مجری اعلام کند که منجر شد به ایجاد کمیته‌های مرجع استاندارد در وزارت نفت شد. این کمیته‌ها در قالب ۱۵ کارگروه از مهرماه ۹۵ آغاز بکار کردند. مهم‌ترین نقش این کمیته‌ها این بود که جمعی از متخصصان و خبرگان صنعت نفت از بخش‌های دولتی و خصوصی گردهم آمدند و برای هریک از اقلام دهگانه‌ای که در پروژه بومی‌سازی وزارت نفت به عنوان کالاهای اولویت‌دار مطرح شده بود، با بررسی استانداردهای معتبر در جهان و با در نظر گرفتن نیازهای تجارت بین‌المللی و سطح تکنولوژی سازندگان در ایران، سبد استانداردهای کالایی را برای هر گروه از اقلام مشخص کردند.

نمایندگان شرکت ملی استاندارد هم در این کارگروه ها عضویت داشتند؟
بله. نمایندگان سازمان ملی استاندارد نیز از اداره کل تدوین و استانداردسازی و پژوهشگاه استاندارد برای آشنایی با مباحث فنی نفتی و نحوه انطباق آن‌ها با مفاهیم استانداردی در این جلسات حاضر بودند.
حالا که استانداردها مشخص شد و تعیین شد که بر اساس چه مشخصات فنی ای قرار است ارزیابی سازندگان صورت پذیرد، Certification Scheme (یا طرح گواهی محصول) باید تهیه می‌شد. این مدرک در واقع شامل مراحل ارزیابی یک سازنده است. بر اساس الزامات استاندارد مدل‌های مختلفی برای گواهی یک محصول ویژه، یک محموله یا یک سازنده وجود دارد که در گسترده‌ترین آن، که ارزیابی و گواهی کردن سازنده برای ساخت یک قلم کالای خاص است، ممیزی سیستم کیفیت سازنده، بازرسی خط تولیدسازنده و آزمون نمونه‌های سازنده انجام می‌شود. تمام این مراحل در طرح گواهی کردن قید شده است. ممیزی سیستم کیفیت که مشخص است و نهادهای صدور گواهی سیستم مدیریت کیفیت بسیاری هم در کشور هستند ولی بازرسی و آزمون باید با چه پروتکل‌هایی صورت بگیرد. این دو بخش در پروپوزال اولیه قرارداد هم قید شد که باید چک لیست‌های بازرسی و چک لیست‌های تست طراحی شود. آزمایشگاه‌های کشور به طور کامل شناسایی شوند و توانمندی‌های تست در کشور مشخص گردد و نقاط ضعف در بخش تست و آزمایشگاه‌های کشور در این حوزه تعیین شود؟ مثلا اگر برای تست یک تجهیز باید بیست فاکتور مورد آزمون قرار گیرد و ما فقط برای تست ۱۸ فاکتورش تجهیزات آزمون داریم، وزارت نفت باید برای کسری‌ها تجهیزات آزمون را خریداری و امکانات آزمون را مهیا نماید و توانمند سازی آزمایشگاه‌ها هم در قالب این کار انجام شود.
در قالب این قرارداد مقرر شد احصا فاکتورهای تست صورت بگیرد. یعنی خروجی بحث‌های علمی کارگروه‌های مرجع یعنی سبد استانداردی کالا برای هر گروه کالایی جمع آوری شود. بر اساس خروجی کارگروه ها و با استفاده از متخصصین صنعت نفت که وزارت نفت به ما معرفی نمود، چک لیست‌های تست استخراج و از روی چک لیست‌ها، آزمایشگاه‌ها در کشور شامل چند شبکه‌ی کلی که شامل شبکه سازندگان، شبکه آزمایشگاه‌های دارای گواهی ۱۷۰۲۵، شبکه آزمایشگاه‌های همکار استاندارد و شبکه‌ی شاعا (آزمایشگاهی وزارت علوم) شناسایی و ارزیابی شود تا توان تست آن‌ها مشخص گردد.
همچنین مقرر شد تعدادی از متخصصین معرفی شده توسط وزارت نفت، دوره‌های ارزیابی آزمایشگاه‌ها را بر اساس الزامات استاندارد بین‌المللی ISO/IEC 17025 طی کنند و به عنوان ارزیاب‌های واجد صلاحیت، امکان ارزیابی آزمایشگاه‌ها را بیابند و به عنوان ارزیاب‌های تخصصی در بانک ارزیاب‌های مرکز ملی تایید صلاحیت ایران قرار گیرند و نیز قسمتی از وزارت نفت به عنوان پیمانکار فرعی مرکز ملی تایید صلاحیت، فرایند ارزیابی را اجرا و با مرکز ملی تایید صلاحیت ایران برای تایید صلاحیت آزمایشگاه‌های تجهیزات نفتی همکاری نماید.

شما در فاز اجرایی تمام آزمایشگاه‌های کشور را شناسایی کرده اید؟
طبق قرارداد یک wbs طراحی شده است که فاز اولش این بود که احصاء فاکتورهای آزمون را داشته باشیم. فاکتورها باید از طریق همان استانداردها به ما می‌رسید. شروع پروژه از اسفند ۹۴ بود ولی لیست سبد استانداردها ناشی از تشکیل کارگروه‌ها و جلسات متعدد آنها در اداره استانداردسازی وزارت نفت در تیر ماه ۹۶ به دست ما رسید. لذا این فاز از پروژه تاخیر پیدا کرد و در این مدت، آموزش ارزیاب‌ها با برگزاری ۱۰ دوره آموزشی و امتحان‌های متعدد اجرا و در نهایت ارزیاب‌های برگزیده وارد پروسه ارزیابی آزمایشگاه‌ها توسط مرکز ملی تایید صلاحیت شدند تا فاز آموزش‌های عملی (مشاهده‌گری و کسب تجربه) نیز تکمیل گردد. در تیر ۹۶ زمانی که استانداردهای کالاها اعلام شد، البته نه به صورت کامل‌، چون سند استانداردسازی مته حفاری به تازگی در سال ۹۷ به دست ما رسید، برای شناسایی فاکتورهای آزمون هم از متخصصین نفت استفاده شد. معرفی متخصصین نفت جزو پیش نویس قرارداد با وزارت نفت قید شده بود و وزارت نفت متخصصینی را که در کارگروه‌های مرجع حضورفعال داشتند، (حدود ۳۰۰ نفر) برای امور تخصصی لازم در اجرای پروژه از جمله تعیین فاکتورهای تست تجهیزات معرفی نمود. از این متخصصین برای تهیه چک لیست‌های تست، کمک گرفته شد که هم اکنون برای چند گروه کالایی چک لیست‌ها آماده شده است و نهاد صدور گواهینامه برای ارزیابی های سازندگان از آنها بهره می برد.

چک لیست کدام گروههای کالایی نهایی شده است؟
سبد استاندارد تجهیزات سرچاهی (Wellhead)، تجهیزات درون چاهی (Completion )، الکترو موتورها، پمپ‌های درون چاهی (ESP), ابزارهای اندازه‌گیری, PipeLine و لوله‌ها کامل شده است. ریز اقلام مشخص شده است و چک لیست هم نهایی شده است. چک لیست‌های شیرآلات و ماشین‌های دوار (پمپ، توربین و کمپرسور) نیز ارائه شده است ولی برخی ایرادات در چک لیست‌ها وجود داشته که در حال اصلاح است. برای پیگ هوشمند و مته حفاری هنوز چک لیست‌ها آماده نشده است.

در مورد گروه‌های کالایی که چک لیست نهایی شده آیا تجهیزات تست نیز شناسایی و مشخص شده است؟
در چک لیست تجهیز مورد نیاز برای هر تست نیز قید شده است. در این مرحله هدف شناسایی روش‌های تست بوده است. بعد از اینکه فاکتورها و روش تست مشخص شد، فاز بعدی این است که بررسی تجهیزات موجود در آزمایشگاه ها انجام شود و بر آن اساس بانک آزمایشگاهی کشور را مشخص کنیم.

این بررسی را چه زمانی انجام می دهید؟
هم اکنون شبکه‌های آزمایشگاهی کلی مشخص شده و در مرحله استعلام برای اعلام همکاری آزمایشگاه‌ها و اعلام ریز تجهیزات توسط آزمایشگاه‌های متقاضی همکاری هستیم. فکر می‌کنم تکمیل این مرحله نزدیک به چهار ماه طول بکشد.

شما آذر ماه پارسال یک فراخوان دادید که هرکس توانمندی آزمایشگاه دارد اعلام بکند. از آن فراخوان چه چیزی عایدتان شد؟
از آن فراخوان خروجی موثری حاصل نشد. هرچند که بدلیل اشکال در نوع فراخوان شرکت‌های دارای تجهیزات تست یا نمی‌دانستند که باید چه اطلاعاتی ارائه کنند و یا این‌که اطلاعاتشان به دست ما نرسید. فقط اطلاعات آزمایشگاه‌های معدودی دریافت شد که اکثرا سازندگان تجهیزات هستند که خودشان دارای امکانات آزمایشی می‌باشند. در این مرحله دقیق‌تر و مشخص تر استعلام صورت می‌گیرد و به آزمایشگاه‌ها درخصوص ریز تجهیزات اطلاعت دقیق‌تری داده و بازخورد گرفته می‌شود.

پس چگونه بدون شناسایی آزمایشگاه ها گواهینامه کیفیت محصول صادر شده است؟
بر اساس استاندارد ۱۷۰۶۵ پس از ممیزی و بازرسی تجهیزات و سیستم‌های سازنده، باید تست نمونه انجام شود. بهترین حالت این است که نمونه ساخته شده به یک آزمایشگاه شخص ثالث دارای استاندارد ۱۷۰۲۵ فرستاده شود ولی اگر چنین آزمایشگاهی پیدا نشد دو استاندارد دیگر به شماره‌های ایزو ۱۷۰۶۷ و۱۷۰۲۶جود دارد که راه‌های جایگزین ارائه کرده‌اند. در بحث آزمایشگاه‌ها این موضوع مطرح می‌شود که باید الزامات قابل کاربرد ۱۷۰۲۵ را در آزمایشگاه بررسی کنید. یکی از راه‌هایش این است که اگر آزمایشگاه مرجع (دارای گواهی ۱۷۰۲۵ برای دامنه مورد تست) در دسترس نبود از آزمایشگاه متخصص، استفاده کنید. آزمایشگاه متخصص آزمایشگاهی است که تجهیزات کافی و آزمون‌گر متخصص فنی و شرایط مناسب آزمون را دارد. موقع تست یک ارزیاب ۱۷۰۲۵ بر مراحل تست نظارت می‌کند که شرایط محیطی را چک کند و اطمینان یابد که تست درست انجام می‌شود، عدم قطعیت‌ها درست محاسبه می‌شود. ما در واقع از همین بند استفاده کردیم. تا الآن هم آزمایشگاه‌هایی را که بازدید کرده‌ایم در فاز اولیه معمولا خود سازنده‌ها قوی‌ترین آزمایشگاه‌ها را داشته‌اند. از آنها در مورد تجهیزات آزمایشگاه‌ها در پرسشنامه اولیه سوال می‌شود، مدیر فنی نهاد صدور گواهینامه، تجهیزات آزمایشگاه را با چک لیست آزمون مقایسه می‌کند که آیا مطابق چک لیست، تجهیزات موجود در آن آزمایشگاه سازنده، در برگیرنده تمام اقلام هست یا نه؟ بعد از ارزیابی در محل و تایید آزمایشگاه برای امکان تست، یک نفر متخصص مربوطه و یک سر ارزیاب ۱۷۰۲۵ در حین انجام تست نمونه، هم‌زمان مراحل فنی تست را چک می‌کنند. در واقع هم از نظر فرایند استانداردی این آزمایشگاه سازنده چک می‌شود و هم از نظر مشخصات فنی. در این صورت نتیجه تست مورد اطمینان است.
الان در کشور، سازندگان بسیاری وجود دارند که مطابق با استانداردهای API آزمایشگاه‌هایشان را تجهیز کردند و اطمینان کافی از نتایج آزمون حاصل می‌شود. مثلا در بخش ساخت تجهیزات سرچاهی و درون چاهی، ارزیاب‌ها و متخصصین نفتی که در زمان تست در کارخانه حاضر می‌شوند دقیقا تطابق مراحل تست با استاندرد API را چک می‌کنند. محصول نهایی که به عنوان ساخت داخل استفاده می‌شود با همین اعتماد اولیه داخل چاه می رود.
هم اکنون برای این کار لیست آزمایشگاه‌ها را دریافت کردیم. نزدیک به ۶۰۰ آزمایشگاه جزء آزمایشگاه‌های شبکه سازندگان وزارت نفت و جزو وندور لیست مورد قبول هستند. این گروه را از وندور وزارت نفت که حدود ۱۱ هزار سازنده هستند استخراج کردیم. از لیست آزمایشگاه‌های دارای استاندارد ۱۷۰۲۵ کشور هم موارد مرتبط با صنعت نفت را استخراج کردیم.

چه تعداد آزمایشگاه با این مشخصه‌ها تایید شده اند؟
نمی‌شود به درستی تعداد مشخص کرد. علت این است که هر آزمایشگاهی می‌تواند ادعا کند که می‌تواند ۲۰۰ قلم تجهیز را آزمایش کند ولی فقط برای یک قطعه از این ۲۰۰ قلم یا حتی چند فاکتور آزمون ( از یک کالا) تایید صلاحیت بر اساس الزامات استاندارد ۱۷۰۲۵ گرفته باشد. بنابراین باید SCOPE استاندارد ۱۷۰۲۵ را برای هریک ببینیم تا مشخص شود که کدامیک می‌توانند بلافاصله به عنوان آزمایشگاه مرجع در این لیست قرار بگیرند و الباقی را به عنوان آزمایشگاه متخصص بررسی کنیم. به این دلیل اعلام اینکه الآن در کشور چه تعداد آزمایشگاه دارای استاندارد ۱۷۰۲۵ داریم کار ما را تکمیل نخواهد کرد.
فاز بعدی این است که لیست تجهیزات آزمون باید برای حدود ۱۰۰۰ آزمایشگاه که تا حالا شناسایی کرده‌ایم فرستاده شود که اگر تجهیزات مورد نیاز تست را دارند می‌توانند تست کدام اقلام کالایی را انجام دهند. بزودی این موضوع بصورت فراخوان اعلام عمومی خواهد شد. هر آزمایشگاه و یا سازنده‌ای که اعلام کند تجهیزات آزمون لازم را دارد، بعد مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. این ارزیابی دو فاز دارد. در فاز اول برای نهاد، مهم این است که آزمایشگاه مورد نظر یک آزمایشگاه متخصص باشد یعنی نیروی انسانی متخصص، تجهیزات مرتبط، روش تست و سابقه انجام داشته باشد. بعد از این ارزیابی، موضوع پیمانکار فرعی نهاد ملی تایید صلاحیت برای تعیین آزمایشگاه مرجع است. این وظیفه قرار بود به عهده پژوهشگاه صنعت نفت گذاشته شود که بعد دستخوش تغییر شد.

چرا؟
موضوع به اواخر زمان حضور دکتر مقدم در معاونت پژوهش وفناوری وزات نفت بر می‌گردد که به پژوهشگاه پیشنهاد شد توانمندسازی آزمایشگاه‌های کشور را بر عهده بگیرد. ماهیت این کار یعنی توانمند‌سازی از جنس همکاری و مشاوره‌ای بود و مطابق عرف و الزامات بین‌المللی ارزیابی انطباق، نهادی که کار مشاوره‌ای انجام می‌دهد نمی‌تواند به عنوان نهاد ارزیابی انطباق هم عمل کند. یعنی نمی‌شود از یک طرف به آزمایشگاه مشاوره توانمندسازی داد و از طرف دیگر همان نهاد مشاور تایید صلاحیت آزمایشگاه را انجام دهد. بنابراین به پژوهشگاه گفته شد یا باید نقش پیمانکار فرعی برای تایید صلاحیت آزمایشگاه‌ها را بپذیرید یا وظیفه توانمند کردن آزمایشگاه‌ها را بر عهده بگیرید. که پژوهشگاه توانمند‌سازی را انتخاب کرد. و بحث پیمانکاری فرعی مرکز ملی تایید صلاحیت برای ارزیابی آزمایشگاه به حوزه اداره کل تامین و تجاری سازی وزارت نفت و تحت نظر مهندس سنگین واگذار شد. برای ارزیابی آزمایشگاه‌ها حدود ۴۴ نفر از طرف وزارت نفت معرفی شدند و دوره‌های آموزشی برای تربیت ارزیاب ۱۷۰۲۵ برای ایشان برگزار شد که طی ۱۰ آزمون، ۱۱ نفر ارزیاب تایید شدند و که ما مطمئن هستیم این تعداد صاحب صلاحیت هستند. فقط باید این نفرات برای ممیزی مهارت و تجربه پیدا کنند. که برای این منظور مرکز صدور گواهی صلاحیت، این افراد را در ارزیابی‌هایش به عنوان مشاهده‌گر همراه می‌کند تا به حدی از مهارت و تجربه در ارزیابی برسند که خودشان به عنوان ارزیاب عمل کنند.

این ارزیاب‌های شما چقدر متخصص هر گروه کالایی هستند؟
تقریبا هر کدامشان در آن کارگروه‌های اقلام دهگانه عضو بوده‌اند. در کمیته‌های مرجع تعیین سبد استاندارد ها هم حضور داشته اند.

چگونه فرآیند ممیزی سازندگان داخلی به صدور گواهی کیفیت محصول منتج شده است؟
برای صدور گواهینامه، فرآیند ارزیابی یک سازنده انجام می‌شود و برای این امر باید یک نهاد صدور گواهینامه ایجاد می‌شد. این نهاد برای این‌که بتواند کارش را انجام دهد مطابق الزامات استاندارد ۱۷۰۶۵ نیاز به یک سیستم دارد. برای ایجاد سیستم باید ساختار، شرح وظایف و مسئولیت‌ها، مستندات اجرای فرایندها و نحوه حصول اطمینان از اجرای دقیق فرایندها ترسیم، مستند و جاری می‌شد. چند ماه طول کشید که مستندات نهاد بر اساس استاندارد ۱۷۰۶۵ تدوین شد. وقتی نفرات این مجموعه در خرداد ۹۶ استخدام شدند مستندات به آن‌ها آموزش داده شد و اجرایی شد. از مهر ماه سال ۹۶ اولین متقاضی ارزیابی شد. بر اساس روش اجرایی ارزیابی، گروه ارزیابی شکل گرفت که متشکل از ممیزان سیستم مدیریت کیفیت، بازرسان خطوط تولید و ارزیاب‌های ناظر بر آزمون و متخصصان فنی همراه تیم ارزیابی بود. تست نمونه محصول در آزمایشگاه سازنده انجام می‌شد، با این رویکرد که خود آزمایشگاه سازنده واجد شرایط است به عنوان آزمایشگاه متخصص. پس از ارزیابی، گزارش ارزیابی شامل نقاط قوت و ضعف سازنده به همراه عدم انطباق‌هایی که در بحث ممیزی سیستم، بازرسی خط تولید و یا آزمون نمونه مشاهده شد، به سازنده اعلام و زمان لازم برای رفع عدم انطباق‌ها در نظر گرفته می‌شود. پس از رفع عدم انطباق‌ها توسط سازنده با انجام اصلاحات و اقدامات اصلاحی برای پیشگیری از وقوع مجدد عدم انطباق، گزارش کامل به کمیته بازنگری و متعاقب آن کمیته تصمیم گیری ارسال می‌شود. با توجه به تکمیل مراحل فرایندارزیابی، گواهینامه کیفیت برای چند سازنده صادر شده است. پس در این مرحله نیازی نبود که کل آزمایشگاه مرجع برای این تجهیزات در کشور شناسایی شود و صبر کردن برای انجام این کار منجر به تاخیر بیشتر در فرایند صدور گواهینامه کیفیت می‌شد. لذا تصمیم گرفته شد که این دو کار به موازات پیش رود. برای آزمون از روش استفاده از آزمایشگاه متخصص با حضور سرارزیاب ۱۷۰۲۵و متخصص فنی استفاده شد و با تایید نتیجه آزمون و تکمیل سایر مدارک لازم، گواهی کیفیت برای سازنده مربوطه صادر گردید. در این برهه زمانی با توجه به میزان درخواست‌هایی که برای صدور گواهینامه به نهاد می‌رسد، مشکلی برای بازرسی و صدور گواهینامه نداریم ولی همیشه باید نهادهای صدور گواهینامه تمهیداتی برای پاسخگویی سریع‌تر و معتبرتر در دستور کار خود داشته باشند، فلذا، گسترش بانک ممیزان، بازرسان، ارزیاب ها، متخصصین فنی و آزمایشگاه‌های مرجع و متخصص همیشه جزو فرایندهای نهاد صدور گواهینامه کیفیت است.

تاکنون برای چه شرکت هایی گواهینامه به همین ترتیب صادر شده است؟
اولین شرکت توگا بود که برای چند مدل توربین گواهی محصول گرفت. برای شرکت پمپیران برای مدل‌هایی از پمپ گواهی صادر شد. شرکت وتکو برای تجهیزات سرچاهی و شرکت خرد صنعت اروند هم برای تجهیزات درون چاهی گواهینامه گرفته‌اند. البته ارزیابی چند شرکت دیگر هم انجام شده است که در مراحل رفع عدم انطباق‌ها و آماده شدن برای تشکیل کمیته‌های بازنگری یا تصمیم گیری هستیم. ولی بر اساس الزامات محرمانگی مندرج در استاندارد ۱۷۰۶۵ تا قبل از صدور گواهینامه از اعلام آنها معذور خواهیم بود.

نقش کمیته تصمیم‌گیری که گاها جلساتش رسانه ای می شود در فرایند صدور گواهینامه چیست؟
براساس استاندارد ۱۷۰۶۵ صدور گواهینامه توسط نهاد صادر کننده، طی سه مرحله انجام می‌شود. مرحله ارزیابی، مرحله بازنگری و مرحله تصمیم‌گیری. مرحله ارزیابی توسط تیم ارزیابی انجام می‌شود. گزارش تیم ارزیابی به مرحله بازنگری می رود که می‌تواند یک نفر و یا یک گروه باشد. فقط شرط بازنگری این است که طبق استاندارد، مستقل از گروه ارزیابی باشد. در بازنگری بررسی می‌شود که آیا تیم ارزیابی مراحل ارزیابی انطباق را درست انجام داده‌اند یا نه؟ آیا تست محصول بدرستی انجام و گزارش شده است یا خیر؟ و این‌که چه عدم انطباق‌هایی گرفته شده است؟ سازنده چه اقداماتی در خصوص رفع عدم انطباق‌ها انجام داده است؟ و اینکه چه بخشی از آنها به تایید نهایی تیم ارزیابی رسیده است؟
مرحله آخر تصمیم گیری است که معمولا توسط رئیس نهاد صادر کننده گواهینامه به صورت فردی یا با اخذ مشورت از مشاورین متخصص، می‌تواند صورت پذیرد. در نهاد صدور گواهینامه کیفیت صنعت نفت ایران، تصمیم‌گیری در خصوص دادن گواهینامه به شرکت ارزیابی شده توسط یک تیم انجام می‌شود که تمام جنبه‌های موثر به دقت بررسی و تصمیم‌گیری مبتنی بر عینیت صورت پذیرد. در بسیاری نهادهای صدور گواهینامه برای کاهش ریسک بی‌طرفی، اعضای کمیته تصمیم‌گیری برای عموم مشخص نیستند و حتی اعضای کمیته تصمیم‌گیری می‌توانند متغیر باشند و حسب ضرورت از افراد متخصص واجد صلاحیت استفاده شود. مهم این است که تمام اعضای کمیته تصمیم‌گیری به صورت بی‌طرفانه در این قضاوت شرکت کنند و مستندات و سوابق ارزیابی ریسک این فرایند توسط نهاد اعتبار بخشی بررسی می‌گردد.
چون این کار برای اولین بار در کشور در صنعت نفت انجام می‌شد معرفی اعضای کمیته برای چند تصمیم‌گیری اولیه اتفاق افتاد و برخی از ذی‌نفعان در کمیته تصمیم‌گیری حضور یافتند تا با روند تصمیم‌گیری آشنا شوند.
صیانت از استقلال و بی طرفی در تصمیم‌گیری‌های نهاد تابع الزامات استقلال و بی طرفی است که در استاندارد بین‌المللی ۱۷۰۰۱ تشریح شده است.

گزارش گروه ارزیابی چقدر در رای کمیته تصمیم گیری شما مهم است و به عبارت دیگر اعضا چه تاثیری در صدور گواهی دارند؟
خروجی کمیته تصمیم گیری صد در صد متاثر از گزارش نهایی گروه ارزیابی و کمیته بازنگری است.

تاکنون در جلساتی که برگزار شده پیش آمده که مسائل غیر مرتبط هم برای تصمیم گیری ارائه شود. مثلا سابقه ذهنی از عملکرد قبلی شرکت‌ها؟
کسانی که عضو کمیته تصمیم‌گیری هستند باید ۱۱ شرط داشته باشند که مهم‌ترین آن عدم پیشداوری است. تمام فرایند تصمیم‌گیری بر اساس مستندات و شواهد موجود که توسط گروه ارزیابی ارائه شده است صورت می گیرد و تجربیات اعضا در مورد سازندگان و هر موردی که موجب جانبداری، گرایش، پیش داوری و … شود در کمیته تصمیم‌گیری اجازه ورود نخواهد داشت. در مورد صدور گواهینامه طبق شواهد گروه ارزیابی و گزارش‌ها تصمیم‌گیری خواهد شد. کلیه الزامات استانداردی و قوانین تعیین شده توسط رگولاتوری مبنای تصمیم‌گیری و اعلام نتیجه هستند و هیچکس حق وتو در کمیته تصمیم‌‌گیری را ندارد. اعضاء کمیته تصمیم‌گیری بازوی مشورتی برای تصمیم‌گیری صحیح، عادلانه و علمی و مبتنی بر واقعیت در نهاد صدور گواهینامه هستند.

زمان چه نقشی در فرایند صدور گواهینامه دارد؟
اگر مستندات مورد نظر گروه ارزیاب ارائه شود و موارد عدم انطباق توسط سازنده، سریع رفع شود فقط زمان بازنگری و تصمیم‌گیری است که فرایند زمان‌بری نیست. البته بعضی مواقع سازنده برای انجام اصلاحات و رفع عدم انطباق‌ها و ارائه مستندات ممکن است زمان بیشتری بخواهد. این مدت زمانی که حداکثر می‌تواند تا سه ماه باشد، ربطی به نهاد و فرایندهای صدور آن ندارد و بلافاصله پس از دریافت سوابق و اصلاحات از سازنده و بررسی توسط تیم ارزیابی، اقدامات لازم برای تشکیل کمیته بازنگری و متعاقب آن کمیته تصمیم‌گیری صورت می گیرد.

غیر از چهار شرکتی که گواهینامه گرفته اند چند شرکت دیگر در مرحله ارزیابی قراردارند؟
الان که دراواخر تیرماه هستیم ۱۴ سازنده دیگر درخواست داده اند که پرونده پنج شرکت در مرحله ارزیابی و بعضا بازنگری هستند.

این تعداد مطابق پیش بینی آماری شما بوده است؟
برای سال اول نهاد صدور گواهینامه و تشکیل بانک‌های افراد و پیمانکاران فرعی نهاد صدور گواهینامه این تعداد صدور گواهینامه مورد قبول است. البته مسلما با تبلیغات بیشتر، کسب اعتبار گواهینامه، اطمینان طرف‌های خارجی و نهادهای بین المللی به گواهینامه‌های کیفیت صادر شده، روند رو به افزایشی را خواهد داشت. البته گواهینامه‌ها سه ساله است در پایان سال سوم باید برای همین شرکت‌ها، گواهینامه‌ها پس از ارزیابی مجدد تجدید شود و هر گواهینامه سالانه مورد بازبینی SURVEILLANCE قرار می‌گیرد که بازهم ارزیابی مراقبتی را در بر دارد. یعنی فرایند ادامه‌دار است و شرکت‌ها مرتب تحت ارزیابی برای تمدید و تجدید گواهینامه قرار می‌گیرند و یک شرکت پس از دریافت گواهینامه با نهاد قطع رابطه نمی‌کند.

نقش شرکت AJA ایتالیا در روند صدور گواهینامه چیست؟ آیا هدف این است که این گواهینامه اعتبار بین المللی پیدا کند؟
برای اعتبار بخشی بین‌المللی به گواهینامه‌ها سه روش را به وزارت نفت پیشنهاد دادیم. گزینه اول استفاده از مرکز ملی تایید صلاحیت ایران بود. این مرکز برای استاندارد ۱۷۰۲۱ عضو نهاد بین‌المللی تایید صلاحیتIAF می‌باشد. ولی برای ۱۷۰۶۵ سیستم نهاد صدور گواهینامه محصولات و خدمات و فرایندها است، لازم است که پس از تایید صلاحیت نهاد صدور گواهینامه صنعت نفت ایران، فرایند عضویت مرکزملی تایید صلاحیت در IAF طی شود. مدارک نهاد صدور گواهینامه صنعت نفت ایران در اردیبهشت ماه ۹۷ به مرکزملی تایید صلاحیت ایران تحویل شده و آنها باید پس از ارزیابی نهاد و صدور اعتبارنامه یا گواهینامه تایید صلاحیت برای نهاد، این فرایند را به به بخش تایید صلاحیت آسیا اقیانوسیه PAC ارسال کنند و پس از عضویت در AC، اخذ صلاحیت در حوزه ۱۷۰۶۵ را دردامنه فعالیت مندرج در IAF قراردهند. در این صورت مرکز ملی تایید صلاحیت ایران برای استاندارد ۱۷۰۶۵ واجد صلاحیت و اعتبارنامه‌های صادره از آن، برای نهاد صدور گواهینامه نعت نفت اعتبار بین‌المللی خواهد داشت. این فرایند حدود ۲ سال زمان نیاز دارد.
گزینه دوم این بود که از یک نهاد Accreditation Body بین‌المللی استفاده کنیم. با ۲۳ نهاد تایید صلاحیت بین‌المللی واجد صلاحیت اعتبار دهی بر اساس ۱۷۰۶۵ مذاکره شد که فقط سه نهاد تورکاک ترکیه، دکس آلمان و مرکز تایید صلاحیت دوبی پاسخ مثبت دادند. این گزینه هم مسائل خودش رادارد از جمله اینکه مدارک و سوابق باید ترجمه و تیم ارزیابی تایید صلاحیت به ایران دعوت و مدام تحت نظارت ان نهادهای اعتبار بخشی فعالیت نمایند.
گزینه سوم و راه میانبر این بود که از یک نهاد صدور گواهینامه بین‌المللی ( هم تراز نهاد صدور گواهینامه نفت ایران) که خودش تاییدیه AB را برای ۱۷۰۶۵ کسب نموده است، استفاده کنیم. در قالب تفاهم نامه فیمابین فرایند ارزیابی تا تصمیم‌گیری مشترکا انجام شود. با این روش که تیم ارزیابی آنها همراه با تیم ارزیابی نهاد در فرایند ارزیابی شرکت کند و در نهایت گواهینامه مشترک با علامت نهاد صدور گواهینامه ایران و علامت نهاد همکار صادر خواهد شد. بدیهی است که نهاد صدور گواهینامه در کنار علامت خود علامت اعتبار بین‌المللی اخذ شده از مرجع اعتبار بخشی خود را نیز درج خواهد کرد. برای این گزینه با نهاد AJA ایتالیا در نمایشگاه نفت وگاز تهران در اردیبهشت ۹۷ توافق نامه امضا کردیم. البته شرط اجرا این است که شرکت‌های متقاضی هزینه حضور نفر خارجی در تیم ارزیابی را پرداخت کنند.
در چهار گواهینامه صادر شده توسط نهاد صدور گواهینامه صنعت نفت ایران، این همکاری اتفاق نیفتاده است ولی با رفع موانع و در صدور گواهینامه‌های بعدی و در صورت درخواست متقاضیان، تلاش می‌کنیم همکاری با نهاد صدور گواهینامه AJA را اجرایی کنیم.

اگر گواهینامه مشترک صادر شود ایا اعتبار بین المللی هم خواهد داشت؟
هدف اصلی از حضور شرکت ایتالیایی همین است چون نهاد AJA تایید یه بین‌المللی خود را برای ۱۷۰۶۵ از Acredia نهاد اعتبار بخشی ایتالیا دریافت کرده است، گواهینامه‌های صادره اعتبار بین‌المللی خواهد داشت و امیدواریم در نوامبر، اولین گواهینامه مشترک را صادر کنیم. شایان ذکر است که این مسیر برای تسریع ورود به بازارهای بین المللی گرفته شده و دو مسیر ۱ و ۲ نیز در حال انجام است.

احسان واشقانی فراهانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *