بخش خصوصی و ضرورت سـرمایه گذاری در پتروپالایشگاه ها

چالش های نظام تنظیم گری بخش انرژی ایران
مهر ۱, ۱۳۹۸
IPC ایرانی در مقابل API آمریکایی
مهر ۲۳, ۱۳۹۸

بخش خصوصی و ضرورت سـرمایه گذاری در پتروپالایشگاه ها

ASCII Kolor stitching | 5 pictures | Size: 10533 x 3314 | Lens: Standard | RMS: 2.37 | FOV: 134.42 x 39.56 ~ -8.67 | Projection: Cylindrical | Color: LDR |

دکتر رضا پدیدار
رئیس کمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق بازرگانی تهران
اقتصـاد تـک محصولـی و شـکنندگی در مقابـل اتفاقات اقتصـادی و سیاسـی ، ضرورت نگاهـی جدیـد بـه فرآینـد اقتصـادی کشـور را طلـب مـی کنـد. تشـدید تحریـم های اخیـر تاثیـر بیشـتری را در رونـد اجرایـی و عملیاتـی حـوزه نفـت بجـای گذاشـته بطریقـی کـه ایـران در سـقف تولیـد ۴ میلیـون بشـکه در روز بـه کمتـر از ۳ میلیون محــدود شــده و در حــال تبدیــل شــدن بــه بازیگــری پاییــن تــر از عــراق، کویــت و امـارات متحـده عربـی اسـت . بـا ملاحظـه آخریـن گـزارش EIA روزگاری ایـران بازیگـری همپـای عربسـتان بـود و اکنـون همپـای امـارات متحـده عربـی و کویـت !
انـدازه تولید ایـران بـا کمـی بیـش از ۴ میلیـون بشـکه در روز، قبـل از تحریـم حـدودا اندازه تولیـد نفـت چیـن ، کانـادا و برزیـل اسـت . امـا برای انـدازه گیـری ثروت هـر ملت باید تولیـد نفـت بـه ازای هـر فـرد را دیـد . سـهم هـر یـک میلیـون ایرانـی قبـل از تحریـم از تولیـد نفـت فقـط ۴۹ هـزار بشـکه در روز اسـت کـه نصـف آن مصـرف داخلی اسـت ( بنزیـن ، گازوئیـل و … ) امـا ایـن شـاخص در کشـورهای خیـز بیشـتر اسـت. اگر ۴۹ هـزار بشـکه را در قیمـت نفـت یعنـی ۵۵ دلار در ۳۰ روز و در دلار نیمایـی ضـرب و تقسـیم بـر یـک میلیـون نفـر کنیـم بـه هـر ایرانـی حـدود ۷۹۰ هـزار تومـان در ماه می رسـد کـه حـدود ۴۳۰ هـزار تومـان آن مصـرف داخلـی اسـت و معـادل ۷۰ هزارتومـان هـم یارانـه نقـدی و سـایر یارانـه هـای آشـکار، در کل فقـط ۲۹۰ هـزار تومـان سـرانه در اختیـار دولـت اسـت کـه عمـلا ًدر اجـرای طـرح هـای توسـعه و یـا سـطح نگهداشـت خـود ناتـوان خواهـد بـود . در ایـن صـورت ضـرورت سـرمایه گـذاری هـای داخلـی در فرآینـد تبدیـل نفـت خام بـه محصـولات مـورد نیـاز بویـژه در مسـیر تکمیلـی آن بویژه در پالایشـگاه هـا و نیز پتروشـیمی هـا امـری اجتنـاب ناپذیـر مـی توانـد باشـد . در ایـن رابطـه و بـا توجـه به قابلیـت هـای ایـن دو امـکان بایـد نوشـت پتروپالایشـگاه هـا کـه در سـال هـای اخیر بعنـوان یـک واژه جدیـد بـه ادبیـات نفـت و گاز و انـرژی راه پیـدا کـرده انـد، موجـودی متحـول و کارسـاز بویـژه در وضعیـت اقتصـادی نامناسـب ایـران نفتی اسـت . پالایشـگاه هـا و پتروشـیمی هـا بدلیـل اینکـه قدمـت بسـیار طولانـی دارنـد و تعـداد بیشـماری از تولیـدات آنهـا نیـاز مـردم را تامیـن مـی کننـد لذا بـرای همگان نام آشـنا و شـناخته شـده هسـتند . در واقـع نفـت و گاز خـام از میادیـن تولید و پـس از فرآورش اولیـه در واحدهـای بهـره بـرداری بـه پالایشـگاه هـا ارسـال مـی شـود . در حقیقـت در ایـن مرحلـه یعنـی از خروجـی واحدهـای بهـره بـرداری جـزء پاییـن دسـت صنایع نفـت بـه حسـاب مـی آیـد . براسـاس آخرین مطالعـات صـورت گرفته در جهـت توجه بـه امـر سـرمایه گـذاری در امـر پتـرو پالایشـگاه هـا نشـانگر آن اسـت کـه محصـول خروجـی پالایشـگاه هـا بخشـی بصـورت مسـتقیم در بـازار بـه مـردم عرضـه شـده و مـورد مصـرف قـرار مـی گیـرد ، اما بخشـی دیگـر به پتروشـیمی ها انتقـال داده شـده و دسـت دوم محصـولات پاییـن دسـتی تلقـی کـه بـه سـه گـروه محصــولات اصلـی تقسـیم می شـود. دسـته اول بعنـوان محصـولات پایـه و اسـاس محصـولات متعـدد دیگـر پتروشـیمی تشــکیل مــی دهــد . دســته دوم شــامل محصــولات میانــی کــه خــود مــاده اولیــه محصـولات نهایـی اسـت ماننـد: مـواد اولیـه پلاسـتیک و PVC و ملامیـن و نظایر آن اسـت و دسـته سـوم محصـولات نهایـی مانند: لاسـتیک ، کودهـای شـیمیایی، بنزین، الیـاف مصنوعــــی و نظایـــر آن تقسـیم مـی شـود. در ایـن صـورت توجه بـه فرآیند شـکل گیـری محصـولات واسـطه ای و یـا نهایـی در ایـن فرآینـد بسـیار حائـز توجـه بـوده و مـی توانـد نقـش سـازنده ای را در جـذب سـرمایه هـای سـرگردان در بخـش خصوصـی و هدایـت آن در سـرمایه گـذاری هـای مطلـوب پتـرو پالایشـگاهی ایفاء کند . حقیقـت آن اسـت کـه بـا پیشـرفت زندگـی بشـر و وابسـتگی بیـش از پیـش بـه تولیـد انـرژی از سـوخت هـای فسـیلی و همچنیـن مـواد مصنوعـی سـاخته شـده در پتروشـیمی هـا ، نقـش پالایشـگاه هـا و پتروشـیمی هـا در تولیـد افزایش یافته اسـت و ایـن خـود باعـث افزایـش تقاضـا بـرای محصـولات پاییـن دسـت شـده اسـت. اما به دلیـل افزایـش ایـن تقاضا و همچنین فراگیر شـدن اسـتفاده از محصولات پتروشـیمی بـه جهت کاهـش انرژی در کشـورهای در حـال توسـعه و جوامـع پـر جمعیـت ، اخیراً به جهت کاهش انرژی مصرفی و کاهش پسماند و همچنیـن کامـل تـر شـدن چرخـه هـای تولیـد، نسـل جدیـدی از صنایـع پائیـن دسـتی بـا عنوان «پتـرو پالایشـگاه» بوجـود آمده اسـت. در واقع پترو پالایشگاه ها امکان حضوری پر رنگ را با توجه به محبوبیت محصولات پتروشیمی در مقایسه با پالایشگاه ها به تولید کنندگان می دهند و این امر باعث می شود تا علاوه بر کامل تر شدن چرخه های پایین دستی هیدروکربن و همچنین حفظ بیشتر انرژی و بالا رفتن راندمان، حضور پر سود و پر رنگ تری در بازار داشته باشند و به کلام ساده به صرفه تر تولید کنند.در کشـور مـا بـه دلیـل عـدم حضـور پـر رنـگ بخـش خصوصـی و همچنیـن کنـدی و سـنگینی بخـش دولتـی در تغییـر و گـذر از یـک نسـل تکنولـوژی بـه نسـلی دیگـر هنـوز پتـرو پالایشـگاه جایـی را بـرای خـود بـاز نکـرده اسـت . اگـرچنانچـه پتـرو پالایشـگاه هـا در ایـران بـاب شـوند شاید بتـوان راندمـان مصـرف انـرژی در چرخـه پاییـن دسـت انـرژی را کاهـش داده و حتی از اتـلاف خوراک و افزایـش آلودگـی محیـط زیسـت نیـز جلوگیـری کـرد.  نکتـه دیگـر کـه جـا دارد در برنامـه ریـزی هـای راهبـردی صنایـع پاییـن دسـت درنظـر گرفتـه شـود ، بازارهـای مجـاور ایـران اسـت . بسـیاری از کشـورهای همسـایه ایـران بازارهـای بکـر و در حـال توسـعه ای هسـتند کـه کمتـر بعنـوان مشـتری خـوراک نهایـی مـا هـدف گـذاری شدند. طـی مـاه هـای گذشـته و متعاقـب آن کاهش ارزش پـول ملـی در مقابل دلار ، پدیده ای بـه نـام قاچـاق بشـدت پـر رنـگ و رسـانه ای شـده کـه خـود حدیـث مفصـل دارد. اگـر وزارت نفـت عزمـی بـرای عرضـه جـدی نفـت و گاز در بـورس داشـته باشـد آیـا بهتـر نیسـت کـه در طراحـی واحدهـای کوچـک پتروپالایشـگاهی در مناطـق نزدیک بـه مـرز بـا حداقـل آلودگـی برنامـه ریـزی شـود؟ تصـور کنیـد کـه اگـر ایـن محصـولات بـا قیمتـی پاییـن تـر از عـرف بیـن المللـی بدسـت صـادر کننـده برسـد ، ولـو بـه صـورت محمولـه هـای کوچـک مـی توانـد در آن سـوی مرزهـا بـه خریـدار تحویـل شـود . البتـه برنامـه ریـزی بـرای تبدیـل پدیـده ای ماننـد قاچـاق بـه یـک مزیـت در دوران تحریـم کار سـاده ای نیسـت و قطعـا بـه سـادگی نوشـتن آن نخواهـد بـود امـا منظـور از بیـان آن دیـدن نکاتـی ماننـد میـل و کشـش شـدید عرضـه و تقاضـا در مرزهـای شـرقی و غربـی ایـران اسـت کـه بـا توجه بـه شـرایط بیـن المللـی پیـش آمـده بـرای فـروش نفـت و گاز در ایـران بد نیسـت که بـه آن نـگاه ویـژه ای شـود . راز توسـعه صنایـع پایین دسـتی و بهینه سـازی آنهـا ورود بخـش خصوصـی اسـت ، بخـش خصوصـی واقعـی کـه مجـال و فضـای رقابـت سـالم بـا غیـر رانتـی هـا را داشـته باشـد . امیـد اسـت بـا فعـال شـدن دوره جدیـد پارلمـان بخـش خصوصـی و ارائـه طـرح های روزآمـد و قابـل ارائـه ، دولـت و بـه تبـع آن وزارت نفـت از ظرفیـت بالقـوه ایـن بخـش بـا ایجـاد تعامـل سـازنده ، بهـره بـرداری کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *